برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات.

دایره المعارف تاسیسات برق (اطلاعات عمومی برق)

تمامی افراد آگاهند كه غالبا مرگ ناشی از آتش سوزی بیشتر در خانه ها صورت میگیرد تا  مراكز صنعتی یا كارخانجات. برآوردی كه در كشور انگلستان صورت گرفته نشان داد كه مرگ ناشی از كار طی یك دوره یكساله از طریق آتش سوزی 3000 - 4000 نفر بوده است كه كمتر از 5% آن در مراكز صنعتی بوده است. اما حریق هائی كه در صنعت روی می دهد از لحاظ مالی بسیار زیانبارتر از حریقهای خانگی است. مثلاً حریق و انفجار ناشی از گازسمی متیل ایزوسیانات در سال 1984 در شهر بوفال هند باعث مرگ 2000 نفر و صدمه هزاران نفر شد و در حادثه ای مشابه در شهر مكزیكوسیتی بعلت نشت گازهای نفتی در همان سال (1984) موجب مرگ 650 نفر و صدمه دیدن افراد زیادی شد كه زیان های مالی این حوادث بسیار زیاد می باشد، بطوریكه حتی می‌تواند صنعتی را فلج نماید.

 سیگار و ته سیگار حدود 18% از آتش سوزیها را در مراكز صنعتی بوجود می آورند و مواد بیش از اندازه حرارت دیده 8% آتش سوزیها را تشكیل می دهد و این امر اغلب در مورد مایعات و دیگر مواد اشتعال زاست كه در دما بالا نگهداری می شوند.

به غیر از عللی كه گفته شد، سطوح داغ 7% ، شعله برخی ابزار آلات 7% ، جرقه های مواد سوختنی 5% ، تورم ناگهانی 4% ، دستگاه برش جوشكاری 4% ، در مجاورت آتش قرارگرفتن 3% ، حریق های عمدی 3% ، جرقه های ناشی از سایش 2% ، پاشش مواد مذاب 2% ، فعل و انفعالات شیمیائی 1% ، جرقه های مخرب 1% ، جرقه های ناشی از برق 1% ،سایر عوامل نیز حدود 1% از عوامل ایجاد حریق می باشند.    

 

طبقه‌بندی حریق بر مبنای استاندارد National Fire Protection Association (NFPA):

حریق گروه A: عمدتاً از سوختن مواد جامد به وجود آمده و اغلب پس از سوختن خود خاكستر به جای می‌گذارند.

حریق گروه B: از ناحیه مایعات و گازهای قابل اشتعال به وجود می آیند.

حریق گروه C: از ناحیه دستگاههای الكتریكی و سیستم های الكتریكی ناقص بوجود می آیند.

حریق گروه D: از ناحیه فلزات قابل اشتعال نظیر سدیم، پتاسیم، منیزیوم و آلومینیوم و ... بوجود می آیند.

 

روش های اطفاء حریق گروه A: بهترین روش حذف ضلع حرارت توسط ماده اطفائی آب است. اگر در فشار عادی آب تبخیر شود افزایش حجمی حدود 1700 برابر پیدا می كند و در این حالت قدرت خفه كنندگی اش 7 برابر كف و 5/6 برابر Co2 می شود.        

 

 روش های اطفاء حریق گروه B: بهترین روش حذف ضلع اكسیژن یا خفه كردن می باشد كه توسط مواد شیمیائی مختلف نظیر كف پودر و گاز، هالوژنها، پودر خشك و ... انجام می شود.

روش های اطفاء حریق گروه  C: بهترین روش حذف ضلع اكسیژن می باشد نكته قابل توجه این است كه در اطفاء اینگونه حریقها باید از موادی استفاده شود كه:

الف) عایق الكتریسته باشد.

ب) به دستگاه الكتریكی آسیب وارد نكند.

معمولاً Co2 و پودر خشك چند منظوره جهت اطفاء این حریقها استفاده می شود.

روش های اطفاء حریق گروهD : جهت اطفاء این حریق ها از پودر خشك ( Dry powder ) مخصوص برای هر فلز استفاده می شود.

جدول 1 : انواع حریق و روش كلی اطفاء بر اساس طبقه بندی NFPA

نوع آتش

خاموش كننده

نوع A

چوب و كاغذ

نوع B

نفت و بنزین

نوع C

تجهیزات برقی

نوع D

فلزات

آب

سوداسید

شن و پتو

كف شیمیایی

CO2

پودری

هالوژنه

بسیار خوب

بسیار خوب

خوب

برای حریقهای كوچك

برای حریقهای كوچك

خوب

بسیار خوب

نامناسب

نامناسب

بسیار خوب

بسیار خوب

بسیار خوب

بسیار خوب

بسیار خوب

نامناسب

نامناسب

خوب

نامناسب

بسیار خوب

خوب

بسیار خوب

نامناسب

نامناسب

مناسب

مناسب

بسیار خوب

بسیار خوب

بسیار خوب

 

درجه بندی خاموش كننده ها:

خاموش كننده های دستی قابل حمل را از لحاظ فیزیكی خاموش كننده به دو دسته A وB تقسیم بندی می‌نمایند. گروه A را از 1-A تا 40 – A  تقسیم بندی می نمایند.

خاموش كننده هایی كه بر روی آنها 1 – A  درج شده می تواند حریقی به مساحت 1 ft2 از گروه A را خاموش نماید و به همین ترتیب برای 40 – A  تعمیم داده می شود.

گروه B را از 1 – B  تا 160 - B درجه بندی می نمایند. به عنوان مثال خاموش كننده ای كه بر روی آن 1 – B  درج شده می تواند حریقی به مساحت 1ft2 از نوع B را به عمق 4/1 اینچ یا كمتر خاموش كند. درجه بندی در گروه C صورت نگرفته و علت آن این است كه بین حریقها پس از گذشت زمانی كوتاه بسته به مواد پیرامون خود به حریق های گروه A یا B تبدیل می شود.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 2 : اندازه خاموش كننده و استقرار آن برای حریقهای كلاس A بر اساس NFPA

حد اقل درجه بندی خاموش كننده ها بر مبنای مناطق كاری

حد اكثر فاصله دسترسی  به خاموش كننده

مكان با خطر زیاد

(فوت مربع)

مكان با خطر متوسط

(فوت مربع)

مكان با خطر كم

(فوت مربع)

1 – A

75  فوت

 

 

3000

2 – A

75  فوت

2000

3000

6000

3 – A

75  فوت

3000

4500

9000

4 – A

75  فوت

4000

6000

11250

6 – A

75  فوت

6000

9000

11250

10 – A

75  فوت

9000

11250

11250

20 – A

75  فوت

11250

11250

11250

40 – A

75  فوت

11250

11250

11250

 

جدول 3 : اندازه خاموش كننده و استقرار آن برای حریقهای كلاس B بر اساس NFPA

نوع خطر

حد اقل درجه بندی اساسی برای خاموش كننده

حد اكثر فاصله دسترسی به خاموش كننده

كم خطر

5 – B

10 – B

30  فوت

50  فوت

خطر متوسط

10 – B

20 – B

30  فوت

50  فوت

پر خطر

40 – B

80 – B

30  فوت

50  فوت

 

 

سازمان N.F.P.A مكان ها را از نظر پتانسیل خطر آتش سوزی و استانداردهای خاموش كننده ها به سه دسته كم خطر (Low)، با خطر متوسط (Moderate) و پرخطر(High) به شرح ذیل تقسیم نموده است:

1)     خطر كم Low:

مكان با خطر كم، مكانی است كه تنها مقدار كمی مواد قابل احتراق در محل وجود دارد و در نتیجه آتش سوزی كوچكی پیش بینی خواهد شد. مكان های اداری، اتاق های درس مدارس، كلیساها، سالن مونتاژ و نظایر آن در گروه مكانهای كم خطر قرار دارد.

2)خطر متوسط یا معمولی Moderate:

مكان با خطر متوسط مكانی است كه میزان مواد قابل احتراق در محل بطور متوسط باشد و در نتیجه آتش سوزی در حد متوسط قابل پیش بینی است. پاركینگ، محل های نمایش، انبارهای تجاری و نمایشگاه اتومبیل و نظایر آن در گروه مكان های خطر متوسط قرار دارند.

2)     خطر زیاد یا مكان پرخطرHigh :

در این مكان ها میزان مواد قابل احتراق موجود در آن نسبتاً زیاد است و در نتیجه آتش سوزی قابل توجهی پیش بینی می شود. مكان های پرخطر از جهت استانداردهای مربوط به خاموش كننده های بیشتر شامل: مكانهایی است كه با مواد سلولزی و چوب سروكار دارند.

همچنین مكانهای ارائه سرویس به هواپیما، انبارها با تلی از مواد قابل احتراق در این گروه قرار دارند. در عملیات ایمنی حریق معمولاً برنامه‌های اجرایی در چهار مرحله زیر انجام می‌گیرند:

الف) شناسایی ریسك                                               Risk Recognition

ب) آنالیز ریسك                                                           Risk Analysis

ج) آشكار سازی                                                          Risk Detection

د) پیشگیری                                                                     Prevention

·                    در مرحله اول یعنی شناسایی ریسك به این شكل عمل می‌شود كه ریسك اصلی حریق مربوط به ماده سوختی است و خطرناك‌ترین مواد، مواد قابل اشتعال می‌باشند. بنابراین اولین اقدامی كه در زمینه ایمنی حریق بایستی صورت گیرد، لیست كردن كلیه مواد قابل اشتعال یك محیط می‌باشد.

·                    در مرحله دوم، ریسك‌های شناخته شده در مرحله اول، مورد آنالیز قرار می‌گیرد. جهت آنالیز ریسك شیوه‌های مختلفی وجود دارد. یكی از این روش‌ها. استفاده از متد جدولی P.H.A یا تحلیل مقدماتی خطر می‌باشد كه در آن بر اساس شدت بروز خطر و از طریق ماتریكس بررسی خطر كه تركیبی از احتمال خطر و شدت خطر می‌باشد، صورت می‌گیرد. در نهایت با توجه به میزان و معیار ریسك. الویت بندی جهت انجام اقدامات در رابطه با ایمنی حریق انجام می‌شود.

شناخت انواع خاموش كننده‌ها از روی كد رنگی‌طبق استاندارد B.S:

·                    برای آب، قرمز

·                    برای پودر، آبی

·                    برای كف (فوم)، زرد

·                    برای گاز CO2، مشكی

ارتفاع نصب خاموش كننده دستی با توجه به وزن آنها براساس استاندارد NFPA :

1ـ خاموش كننده‌هایی كه وزن آنها بیشتر از 40 پوند باشد باید به گونه‌ای نصب شوند كه سر خاموش كننده در ارتفاع بالاتر از 5/1 متر از كف قرار گیرد.

2ـ خاموش كننده‌هایی كه وزن كمتر از 40 پوند می‌باشد باید بگونه‌ای نصب گردند كه در ارتفاع یك متر از كف قرار گیرند.

3ـ خاموش كننده‌هایی كه به صورت سیار (چرخ‌دار) می‌باشند باید حداقل به میزان 10 سانتی‌متر از كف زمین فاصله داشته باشد.

تعیین تعداد كپسول های اطفاء حریق با استفاده از روش NFPA :

كلیه كپسول ها بر حسب عامل یا ماده ضد حریق، روش عملكرد، ظرفیت، جریان پرتابی در خط افقی بر حسب فوت، زمان تخلیه، دمای نگهداری و كلاسهای حریق طبقه بندی می گردند. لذا با داشتن اطلاعات فوق الذكر و تعیین محل از نظر كیفیت خطر و درجه بندی خاموش كننده، به تناسب میزان خطر محل، حداكثر مساحتی كه خاموش كننده، حفاظت می كند را می توان بدست آورد.

در طراحی اطفاء حریق باید ملاحظاتی را مد نظر قرار داد که تعدادی از آنها در زیر آمده است:

1. تعداد تعیین شده خاموش کننده ها حداقل تعداد است.

2. خاموش کننده ها برای حریق های کوچک می باشد.

3. زمان تخلیه خاموش کننده 8 تا 10 ثانیه است.

4. سطح حریق برای مایعات قابل اشتعال نباید از 0/92 متر مربع بیشتر باشد.

= تعداد كپسول  

حال با توجه به مساحت تحت پوشش كپسول میتوان تعداد كپسول مورد نیاز برای هر كارگاه را طبق رابطه زیر محاسبه نمود.                                                             مساحت كارگاه

                                                                         سطح تحت پوشش            

با توجه به تعداد كپسول مورد نیاز، نحوه چیدمان كپسول ها باید بگونه ای باشد كه تمام سطح كارگاه تحت پوشش قرار گیرد. سطح تحت پوشش كپسول عبارت است از مساحت مربع محاطی به دایره ای به شعاع تحت پوشش كپسول.

بهتر است از کپسول های 12 کیلویی استفاده شود تا برای خانم ها نیز قابل حمل باشد و در ارتفاع 1 تا 1/5 متری نصب گردد و همچنین برای پوشش فضاهای غیر مسقف توصیه می شود 2% به تعداد كپسول ها اضافه گردد. با توجه به این كه در گروه خاموش كننده های نوع B مساحت تحت پوشش هر كپسول ارائه نشده است و همانطور كه می دانیم، برای تعیین تعداد كپسولهای مورد نیاز، به این پارامتر نیاز است.

اصول پخش و نصب صحیح كپسول‌های دستی اطفاء‌حریق:

بعد از محاسبة تعداد كپسول‌های مورد نیاز با روش استاندارد باید آنها را به طور صحیح در نقاط مورد نظر كارگاه نصب كرد. خاموش كننده‌ها باید بر روی ستون‌ها یا دیوارهای انبار یا مكان مورد نظر به نحوی قرار گیرند كه همواره فاصله دسترسی با توجه به نوع كپسول رعایت گردد. این فاصله‌ برای خاموش كننده‌های گروه A، 75 فوت یا كمتر و نسبت به خاموش  كننده‌های گروه B كمتر از 30 فوت باشد. استاندارد NFPA روش رسم دایره‌ای را برای چیدمان خاموش كننده‌های دستی پیشنهاد می‌كند.

در نصب خاموش كننده‌ها باید موارد زیر مدنظر باشند.

·                    توزیع یكنواخت خاموش كننده‌ها.

·                    راحتی دسترسی و نبود موانع موقت

·                    نزدیكی به ورودی‌ها و خروجی‌ها

·                    محفوظ بودن كپسول از زنگ زدن و آسیب و صدمه دیدن

 

 

سیستم كشف و اعلام حریق:

در كنترل و اطفای حریق، زمان نقش تعیین كننده ای دارد. در صورتیكه مامورین یا سیستم اطفاء حریق به موقع از بروز حریق آگاه نشوند به علت گسترش تصاعدی حریق مهار آن دشوار می گردد. كشف و اعلام حریق در لحظات اولیه نقش مهمی در كنترل خسارات دارد.

كشف و اعلام به موقع می تواند از وارد آمدن صدمات به انسانها و از بین رفتن سرمایه جلوگیری نماید. روشها و وسایل اعلام خطر متنوع می باشند مانند:

1-    روش دستی اعلام حریق: در این روش كشف و اعلام حریق توسط افراد شاغل یا ساكن انجام می گیرد. مزیت این روش ارزانی و سادگی آن می باشد. سیستمهای خروجی دستی مبتنی بر امكانات موجود در محل بوده و شامل موارد زیر می باشد:

الف) اعلام دستی از طریق آژیر دستی

ب) اعلام توسط سیستم الكتریكی

ج) اعلام توسط بلندگو

د) استفاده از تلفن

حداكثر فاصلة دسترسی افراد در محدوده با كلیدهای اعلام كننده باید 30 متر و ارتفاع آنها از سطح زمین حداقل 110و حداكثر 140 سانتیمتر باشد.

2-   سیستمهای اتوماتیك كشف حریق: سیستم اتوماتیك شامل كاشف های حریق (دتكتورها)، كابلهای رابط و منبع تغذیه است. این سیستم به دلیل حساسیت بالا می تواند در مراحل اولیه آتش را شناسایی و به مركز كنترل و اعلام حریق گزارش نماید.

3-  انواع كاشفهای اتوماتیك حریق

1-    كاشفهای حرارتی: این نوع كاشفها با توجه به مكانیزم و ساختمان خود به صورت اپتیكی و حرارتی حریق راشناسایی می كنند و در دو نوع ساخته شده اند:

·                                          كاشف حرارتی ثابت

·                                          كاشف حرارتی متغیر

 2 - كاشفهای دودی: این نوع از كاشفهابرای تشخیص انواع ذرات حاصل از آتش سوزی مناسب و بر دو نوع یونیزه و فتوالكتریك می باشند.

3 - كاشفهای شعله ای: این كاشفها به نور مرئی شعله كه دارای طول موج 760-380 نانومتر هستند حساس هستند و جزء كاشفهای سریع و مطمئن به حساب می آیند. این گروه شبیه به نوع فتوالكتریك ولی با حساسیت بالا می باشند.

4- كاشفهای گازیاب: این كاشفها برای تشخیص گازهای قابل انفجار یا گازهای ناشی ا زحریق به كار می روند. این وسایل در واقع نوعی از وسایل اندازه گیری گازها می باشند كه كاربرد ویژه داشته و در تراكم خاصی از یك گاز یا بخار معین اعلام خطر می كنند.

انتخاب و نصب كاشف ها:

1-    در صورتیكه محل كار ماهیتاً دارای شعله، دود، ذرات یا حرارت است نمی توان از كاشفهای حساس به ماهیت كار استفاده نمود.

2-    نوع و حساسیت كاشف با توجه به ریسك حریق و ارزش كالاهای محدوده انتخاب می شود.

3-    كاشفها معمولا در سقف یا در شرایط ویژه روی دیوارها در ارتفاع بالا نصب می شوند.

4-    برای افزایش ضریب اطمینان كارایی سیستم بهتر است در هر محدوده از دو نوع كاشف استفاده شود كه یكی از آنها حرارتی خواهد بود.

5-    اگر كاشف در سقف نصب شود باید فاصله ای بین یك تا 4 اینچ از سقف داشته باشد.

 

جدول فواصل چیدمان دتكتورها

انواع دتكتورها

سقف عادی (حداكثر 25 متر)

سقف های بلند (تا40 متر)

دتكتورهای دودی

درجة یك

درجة دو

درجة سه

 

9 متر

5/7 متر

6 متر

 

5/13 متر

12 متر

5/10 متر

دتكتورهای حرارتی

5/10

15

دتكتورهای حرارتی با درجة بالا

6 متر

5/10 متر

دتكتور دودی بیم

( Optical beam detector)

25 متر

40 متر

 

 

 

مركز كنترل و اعلام حریق:

به سیستم سخت افزاری و نرم افزاری اطلاق می شود كه اعلام حریق ابتدا به آن مركز ارسال و مركز مربوطه توانایی تصمیم گیری و اجرا برای اعلام و هدایت عملیات اطفاء حریق را داشته باشد.

نشانگرهای نوری پانل مركز كنترل و اعلام حریق:

در مركز اتوماتیك اعلام حریق لازم است كه كلیة ناحیه های حریق بر روی تابلوهای مربوطه دارای نشانگر بوده و به هنگام رسیدن پیام الكتریكی از كاشفهای هر ناحیه در صورت لزوم آژیر صوتی نیز به صدا درآید. به هنگام عادی بودن وضعیت چراغ هر محدوده با رنگ سبز و در هنگام حریق چراغ با رنگ قرمز و در هنگام نقص سیستم چراغ زرد مربوط به هر ناحیه روشن می شود.

 

 

 

سیستمهای خبركنندة حریق:

پیامهای اعلام حریق می تواند برای ساكنین، ‌شاغلین یا گروههای عملیاتی باشد كه برای هر یك متفاوت خواهد بود. پیامها می تواند به صورت صوتی، ‌نوری، یا تركیبی از این دو باشد.

اجزاء سیستم اعلام حریق اتوماتیكی


1-                   مركز كنترل

2-                   دتكتور

3-                   شستی

4-                   آژیر

5-                   چراغ چشمك زن

6-                   كابلها و سیمها (با قطر 2-5/1 میلیمتر)

7-                    تكرار كننده


اطفاء حریق دستی بر مبنای آب:

برای خاموش كنندة آب بایستی با توجه به محدویت‌های منبع، تغذیه دائم آب كه نیاز 60 دقیقه‌ای آب را برای اطفاء حریق تأمین نماید، پیش‌بینی كرد. برای اطفاء دستی توسط افراد باید از تجهیزات موسوم به جعبة آتش‌نشانی (Fire Box) استفاده كرد. حداقل فشار آب در شاخه انتهایی منتهی به شیر برداشت نباید از psi50 كمتر باشد. بدین منظور سیستم لوله‌كشی آب جهت اطفاء حریق به طور جداگانه نیاز است. در جعبة آتش نشانی یك شیر برداشت با قطر 5/1 اینچ به صورت فلكه‌ای یا اهرمی و شیلنگ‌های برداشت آب از جنس لاستیك یا كتانی دارای قطر 1 تا 5/1 اینچ و طول 20ـ17 متر كه بر روی یك قرقره نصب شده‌اند قرار دارد. سر لوله مورد استفاده می‌تواند آب را به صورت جت یا اسپری بپاشد. فاصلة هر دو جعبه حداكثر 30 متر در نظر گرفته می‌شود. در صورتیكه مساحت نواحی كوچك باشد یا برای طبقات مختلف، باید حداقل یك جعبه آتش‌نشانی در نظر گرفته شود. برای مواقعی كه ممكن است كنترل حریق از عهده افراد حاضر در محل خارج باشد، لازم است از طریق كلید اعلام خطر یا خط تلفن تیم عملیاتی نیز با  خبر گردد.

در این رابطه:                                             CA0.5 18= F                                      

F: جریان آب مورد نیاز بر حسب گالن بر دقیقه (gpm)

A: سطح زیر بنا بر حسب فوت مربع

C: ضریب مربوط به نوع بنا بر حسب كاگاه‌های مختلف (این ضریب برای محیط‌های خیلی كم خطر برابر با 6/0، محیط كم خطر برابر 8/0، برای محیط با خطر متوسط 1 و محیط‌های پر خطر برابر 5/1 می‌باشد).

برای بالابردن ضریب ایمنی می‌توان به مقدار بدست آمده از فرمول بالا با توجه به نوع خطر 25/0 اضافه یا كم نمود. بهرحال حداقل جریان آب مورد نیاز نباید از gpm500 كمتر باشد همچنین اگر ساختمان دارای طبقات می‌باشد لازم است تعداد طبقات در سطح زیر بنا ضرب شود یا مساحت طبقات با هم جمع شود و در فرمول قرار گیرد.

لازم به ذكر است كه فایرباكس باید قادر باشد حداقل 4/0 لیتر بر ثانیه آب را تا فاصلة 6 متر پرتاب كند. فشار خروجی باید حداقل 200 كیلو پاسكال باشد. هر واحد سسیستم فایرباكس حداكثر می‌تواند 418 متر مربع یا 4500 فوت مربع را تحت پوشش داشته باشد. همچنین در ساختمان‌هایی تا ارتفاع 15 متر قطر آبرسانی 12 اینچ و بیشتر از آن 5/2 اینچ در نظر گرفته می‌شود.فایرباكس‌ها را معمولاً 1 تا 4 فوت بالاتر از كف زمین نصب می‌كنند.

محاسبات اطفاء‌حریق دستی ( بر مبنای پودر و گاز) :

برای خاموش كردن آتش مواد شیمیایی می توان از پودر گاز استفاده كرد مواد شیمیایی خطرزا در شرکت سپنتا كه طراحی سیستم اطفاء حریق برای آن باید انجام گیرد ، بیشتر در انبار این شرکت می باشند و این مواد بیشتر شامل : مواد پلاستیکی ،پارچه ای و کاغذی و فلزی به مقدار جزئی و کم می باشند.

برای خاموش كننده پودرگاز، چون روش خاموش كردن به روش خفه كردن سطحی است لذا سطح حریق مهم بوده و لازم است با توجه به جدول محاسباتی وزن مورد نیاز پودر تعیین شود .

1ـ محاسبه سطح كارگاه: در این مرحله مساحت كل كارگاه یا ناحیه احتمالی بروز حریق، بر حسب  m2 تعیین می‌‌گردد.

2ـ تعیین دانستیه مواد سوختی: با توجه به قرارگیری مواد در سطح كارگاه دانستیه آن در هر متر مربع تعیین می‌گردد. در مورد خطر كم 60 ، خطر متوسط 70 و خطر زیاد 90  (كیلوگرم بر متر مربع) در نظرگرفته می‌شود.

3ـ تعیین میزان خطركارگاه: در محاسبه اطفاء حریق دستی پودر و گاز سه سطح خطر (1و2و3) برای كارگاه در نظر گرفته می‌شود. این عامل بهمراه فاكتور خاموش كنندگی در تعیین میزان  پودر مورد نیاز كاربرد دارد . میزان خطر برای این كارگاه 1 در نظر گرفته می‌شود.

4ـ تخمین حداكثر سطح احتمالی حریق: چون در این روش از خفه كردن سطحی استفاده می‌گردد باید حداكثر سطحی از مادة سوختی كه ممكن است در هنگام كشف حریق دچار آتش‌سوزی شود با داشتن بار حریق و سرعت احتمالی گسترش آتش توسط كارشناس طراح تخمین زده شود. بدیهی است این سطح نمی‌تواند زیاد باشد زیرا در آن صورت به روش‌ دستی قابل اطفاء نخواهد بود.

5ـ فاكتور خاموش كنندگی: این فاكتور با توجه به نوع پودر مصرفی از نظر مرغوبیت، میزان خطر حریق از نظر بار حریق و سرعت گسترش، ارزش دستگاه‌ها و كالاهای در معرض سوختن و  میزان مهارت افراد عمل كننده بین 2 تا 10 كیلوگرم برای هر متر مربع تعیین می‌گردد. اگر خطر حریق كم باشد 4-2، خطر متوسط باشد 8-6 و در صورتیكه خطر زیاد باشد 10 انتخاب می‌گردد.

6ـ محاسبه وزن كلی پودر مورد نیاز: در این مرحله وزن پودر حاصل ضرب سطح احتمالی حریق در فاكتور خاموش كنندگی خواهد بود.

7ـ تعیین تعداد و نوع دستگاه‌های خاموش كننده: در این مرحله با توجه به وسعت كارگاه و دسترسی افراد برای رسیدن به خاموش كننده و حداكثر فاصله دسترسی كه نباید از 10 متر بیشتر باشد، تعداد و نوع خاموش كننده‌ها تعیین می‌گردد. وزن كپسولهای پودری بازار 6 ، 9 ، 12 ، 25 ، 45 و 50 كیلویی می‌باشد.

8ـ در خاتمه باید پلان كارگاه و محل مناسب نصب خاموش كننده‌ها دستی بر روی آن مشخص گردد.

اصول پخش و نصب صحیح كپسول‌های دستی اطفاء‌حریق :

بعد از محاسبة تعداد كپسول‌های مورد نیاز با روش استاندارد باید آنها را به طور صحیح در نقاط مورد نظر كارگاه نصب كرد. خاموش كننده‌ها باید بر روی ستون‌ها یا دیوارهای انبار یا مكان مورد نظر به نحوی قرار گیرند كه همواره فاصله دسترسی با توجه به نوع كپسول رعایت گردد. این فاصله‌ برای خاموش كننده‌های گروه A، 75 فوت یا كمتر و نسبت به خاموش  كننده‌های گروه B كمتر از 30 فوت باشد. استاندارد NFPA روش رسم دایره‌ای را برای چیدمان خاموش كننده‌های دستی پیشنهاد می‌كند.


   در دنیای پر تلاطـم و نا آرام   امـروز كه امنیت سازمانها ، مؤسسات وتشكیلات نظامی، انتظامی ، صنعتی و بالاخره خـصوصی مورد  تهدید  همیشگی و دائم قرار دارد ، استفاده از دسـتگاهها و سیستمهای مدرن جهت تامین امنیتهای لازم وكافی ضرورت خیلی زیادی دارد.

    امروزه  با توجه به حوادث بـوجود آمده  باید برای جلوگیری از هرگونه اتفاق ناخـواسته تـدبیری بیاندیشیم . یكی از مسائلی كه در این زمـینه مورد بحـث می بـاشد بـحث ســنـسورها ودتــكتورها می باشد.

    در این مبحث به مرور از سیستمهایی همچون سیستم اعلام حریق ، سیستمهای فلزیـاب و موادیـابهای مختلف سخن به میان خواهد آمد.

 سیستم های اعلام و اطفاء حریق :

    برای آگاهی از یك آتش سوزی در اولین لحظات وقوع و اطفاء سریع آن به یك سیستم اعلام و اطفاء حریق نیاز مبرم    می باشد.

    یك ساختمان ، انبار ،  انبار مهمات ، اتاق كامپیوتر ، موزه ، بایگانی و… را می توان  بدون  در نظر  گرفتـن  چنین سیسـتم هایی ساخت و از آنها بهره برداری كرد ، اما چنانچه حریقی در این نوع ساختمان ها رخ دهد بدون  شـك خسارت مالی و جانی غیر قابل جبرانی بوجود خواهد آمد.

1- تجهیزات مورد استفاده در سیستم اعلام حریق:

1- 1-DETECTOR : دتكتور عنصر اصلی در این سیستم می باشد.

     دتكتور دارای یك محفظه و از یك تا چند سنسور می تواند داشته باشد.

 1ـ1ـ1- سنسور   SENSOR :

    اصولا كلمه سنسور یك واژه تخصصی است كه از كلمه لاتین SENSORIUM به معنی توانایی حس بر گرفته شده است . اهمیت سنسور به خـاطر تشابه سنسورهای تكنیكی و اندام حسی انسـان می بـاشد . امروزه سـنسورهـا نقش بسیار مهمی را در بسیاری از جنبه های زندگی روز مره بر عهده دارند.

    آنها در محـصولاتی نـظیر وسـایل خانـگی ، خودروها ، تـجهیزات پزشكی ، هواپیما  و تسلیحات نظامی به كار گرفته     می شود . با پـیدایش و تـكامل فن آوری میكرو الكترونیك در بـهار 1970 سـنسورهای جدید (سنسورهای نیمه هادی) مورد توجه بیشتر قرار گرفته اند ، بویژه از خـواص سـلیكون برای سـاخـت ایـن سنسورها استفاده شده است.

    با استفاده از فن آوری میكرو الكترونیك سنسورهای ارزان قیمت و با حجم و وزن كم تولید گردیده است. مواد اولیه جدید برای ساخت سنسور كشف و شناخته شد كه باعث پیدایش دوره زمانی جدید در زمینه سنسور در دهه 1980شد.

    سنسور ها كاربردهای مختلفی همچون اندازه گیری ، سنجش مشخصه های (پارامتر)مكانیكی اجسام جامد ، مایعات و گازها ،پارامترهای حرارتی ، آكوستیكی ، مغناطیسی و الكتریكی دارند كه هر كدام از این ابعاد كمیات بسیار زیادی همچون فاصله ، شتاب ،كش رسانی، چگالی، گشتاور، سرعت چرخش و دما و بسیاری از كمیتهای دیگر را در بر دارد.

1ـ1-2-  سنسورهای حرارتی :

    یكی از مباحثsensor در این قسمت مربوط به sensor های حرارتی می باشد كه در دتكتورهای حرارتی  (TEMPERATURE   DETECTOR) مورد استفاده قرار می گیرند. اصولاً درجه حرارت یكی از مهمترین كمیات فیزیكی است كه با استفاده از خواص ترمو الكتریكی مواد مختلف قابل اندازه گیری است . در گذشته بیشتر از خواص ترمو الكتریكی فلزات و مواد خاص دیگر استفاده می شد و وسایلی همچون ترموكوپل ها ، آشكارسازهای درجه حرارت مقاومتی (RTD) و مقاومتهای با ضریب حرارتی مثبت (PTC) و منفی (NTC) مورد استفادة زیادی داشتند ، هرچند كه این قطعات هنوز هم در بعضی از سیستمها به كار گرفته می شوند ولی با پیدایش مواد نیمه هادی و پیشرفت فناوری ، این قطعات تحت الشعاع قطعات با فناوری جدید قرار گرفتند . زیرا قطعات جدید از مزایایی چون ضریب حرارتی بالا ، دقت ظرافت و كم حجم بودن ، خطی بودن (در بسیاری از موارد) و …برخوردارند.

    هنگامی كه بین قسمتهای مختلف یك سیستم نیمه هادی اختلاف درجه حرارت به وجود می آید ، اثرات ترموالكتریكی آشكار می شوند و می توانند با استفاده از یكسری تجهیزات آلارم  دهند.

 

1-1-3- سنسورهای نوری :

    sensor های نوری ساخته شده بر اساس نیمه هادیها ، دارای اهمیت زیادی در زمینة اندازه گیری كمیتهای فیزیكی مرتبط با آنها و تكنولوژی اتوماسیون هستند ، این سنسورها علاوه بر اندازه گیری خود نور، جهت اندازه گیری سایر كمیتها از قبیل موقعیت یا مسیر حركت بكار برده می شود.

 

                          

 1-1-4-  انواع دتكتورهای حرارتی  (TEMPEREATURE  DETECTOR) :

    دتكتورهای حرارتی در نوعهای مختلف یافت می شوند كه عبارتند از :

 

 

الف ) دتكتور حرارتی ثابت :

    در داخل این نوع دتكتور یك سنسور ترمیستور حرارتی با كیفیت بالا نصب شده گردیده و مورد استفادة این نوع دتكتور در محیطهای با درجه حرارت بالا حدود 43 درجه سانتیگراد می باشد.

ب )  دتكتور حرارتی سرعت تغییر دما   (RATE  OF   RISE) :

    در داخل این نوع دتكتور از یك sensor استاتیك استفاده شده كه علاوه بر تغییر سرعت دما ، درجه حرارت 60 درجه سانتیگراد را نیز حس می كند.

 

ج )  دتكتور حرارتی زوج ترمسیتوری :

    این نوع دتكتور دارای یك زوج ترمسیتور برای احساس حرارت می باشد ، یك ترمسیتور در معرض محیط بیرونی و دیگری در محیط بسته می باشد ، در حالت عادی هر دو ترمسیتور درجه حرارت مشابهی را حس می كنند ، در صورت بروز آتش سوزی درجه حرارت احساس شده ترمسیتور بیرونی به سرعت بالا می رود و دتكتور در حالت آژیر قرار می گیرد. همچنین اگر سرعت افزایش دما كم باشد ، دتكتور در درجه حرارت خاص در وضعیت آژیر قرار می گیرد.

 

 

1-1-5- انواع دتكتورهای دودی   (Smoke    Detector) :

    دتكتورهای دودی نیز در انواع مختلف یافت می شوند كه به شرح ذیل است :

 

الف )  دتكتور دودی اپتیكال    (Optical  Smoke  Detector)

 

    این نوع دتكتور دارای یك چراغ در قسمت مارپیچ زیر پوستة دتكتور می باشد كه قسمت مارپیچ از ورود نور منابع بیرونی جلوگیری می كند و همچنین دارای یك دیود نورانی می باشد كه شعاعهای نوری منتشر شده توسط چراغ دتكتور را ثبت    نمی كند وقتی كه دود وارد قسمت مارپیچ شود ، نور حاصل از چراغ سایه دار شده و این امر توسط دیود نوری ثبت می گردد كه دتكتور را در وضعیت آژیر قرار می دهد.

ب ) دتكتور دودی یونیزاسیون 

 سنسور این دتكتور از دو محفظة بیرونی و داخلی تشكیل شده و عنصر رادیو اكتیو آمریكوم241 (Americium 241) در محفظة داخلی قرار گرفته و در هنگام كار دتكتور ، یك میدان ما بین دو محفظه برقرار می شود . وقتی دود وارد میدان شود باعث تغییر ولتاژ میدان می گردد و این تغییر ولتاژ توسط برد الكترونیكی دتكتور را به حالت آلارم می برد و LED دتكتور روشن می شود.


1-2- آژیر:

    اگر آتش سوزی رخ دهد ما باید وسیله ای داشته باشیم كه به موقع همة افراد حاضر در ساختمان خبر كند تا در دو حالت یا از ساختمان خارج شوند و یا اینكه به اطفاء حریق مشغول شوند ، این وسیلة مورد نظر آژیر می باشد.

    هنگامی كه آتش سوزی رخ می دهد ، دتكتورها با آشكار سازی حریق به مركز كنترل اطلاع داده آنگاه از مركز كنترل به آژیر فرمان داده می شود كه به صدا درآید و اگر در این هنگام سیستم اطفاء حریق نیز وجود داشته باشد همزمان شروع به اطفاء‌ حریق می شود.

 

 1-3- كلیدهای فشاری    (MANUAL  CALL  POINT) :

    این كلید كه زیر آژیر بصورت موازی نصب می شود ، برای مواقعی است كه بخواهیم آژیر را بصورت دستی در زمان حریق یا خطر بصدا درآوریم.

 

1-4- چراغ های نشان دهنده  (چراغ های آژیر) :

    این چراغ ها نیز در صورت بروز آتش سوزی و اعلام حریق شروع به آلارم بصورت گردون یا چشمك زدن می نمایند.

 

1-5- منبع تغذیه :

    برای تغذیة سیستم از جریان 24 ولت استفاده می شود كه به Control  PANEL وصل می شود و معمولاً در زیر Control  PANEL‌ باطریهای جاسازی شده كه بتواند در صورت قطع شدن جریان اصلی به صورت اتوماتیك از این باطریها استفاده شود.

1-6- كابل شیلدار :

     از این نوع كابل كه نوع مخصوص به خود می باشد از آن برای اتصال دتكتورها به هم و به  Control  PANEL  استفاده می شود

1-7- Terminator :

    وقتی نصب دتكتورها در یك Zone به پایان رسید انتهای كابل آزاد می باشد یعنی دو رشتة سیم در انتها باز می باشد .برای اینكه مدار باز نباشد باید از Terminator استفاده كرده و دو سر رشته سیم را به آن متصل كنیم.

1-8- كنترل پانل  (Control  Panel) :

    كنترل پانلها در ابعاد و انواع گوناگون یافت می شود كه سنسورهای حساس به دود ، شعله و گاز یا حرارت به آن متصل   می گردند ، وظیفة Control  Panel دریافت پیام از سنسور یا DETECTOR تحریك شده و فرمان دادن به آژیر و چراغهای ALARM می باشد. 

 

    هر كدام از Control Panel ها بنا به كاربرد و نوع طراحی شده وظیفه ای خاص دارند ، اما آنچه در همة آنها بصورت مشابه یافت می شود این است كه :

    1- كنترل همة Zone های متصل شده به دستگاه.

    2- كنترل همة Zone ها از لحاظ خرابی دتكتورها و سنسورها.

    3- كنترل خطوط اتصال از لحاظ قطع و وصل بودن.

    4- اعلام حریق بوسیلة دریافت پیغام از دتكتورها و ارسال پیغام برای بصدا درآوردن آژیرها.

    5- در صورت وجود دستگاه اطفاء حریق اعلان حریق به دستگاه اطفاؤ حریق و فرمان دادن به خاموش كردن آن .

 

    بعضی از كنترل پانلها این قابلیت را دارند كه به كامپیوتر اتصال یابند و از طریق اینترنت یا هر شبكة دیگر از راه دور كنترل شوند و نیز بعضی از آنها می توانند به پرینتر یا وسایل جانبی دیگر متصل شده و از امكانات آن استفاده نمایند.

    در بعضی از Control panel ها هم می توانیم شبكه ای از نوع اعلان حریق بسازیم. ما می توانیم از یك كنترل پانل با ظرفیت بیشتر و بزرگتر استفاده كرده و بقیة كنترل پانلها را به عنوان یك Zone به كنترل پانل اصلی معرفی كرده و از آن به عنوان سیستم اعلام حریق منطقه ای استفاده می كنیم . البته در این سیستم فاصلة كنترل پانلها از هم نباید زیاد باشد (مثلاً كمتر از یك كیلومتر).

اعلام حریق شبكه ای
 
 2- نحوة اتصال دتكتورها و Zone بندی منطقه ای دتكتورها :

    اصول كار بنحوی است كه ما در مواقع طراحی نقشة سیستم اعلام حریق نقشة‌ محل مورد نصب را بازبینی كرده و محل نصب تك تك اجزایی كه در بالا ذكر شد را مشخص می كنیم. جای كنترل پانل را مشخص كرده و شروع به نصب اجزاء می كنیم.

    باید این مطلب را در نظر گرفت كه در محلهایی مثل پاركینگ ها كه استعمال دود زیاد می باشدنباید از دتكتورهای دودی استفاده كنیم و در محلهایی هم كه حرارت (گرما) بیش از اندازه است نباید از دتكتورهای حرارتی استفاده شود.

    بعد از اینكه محل نصب دتكتورها مشخص شد حال Zone بندی (منطقه بندی) دتكتورها را شكل می دهیم كه معمولاً هر چند دتكتور كه تعداد آنها از 10عدد بیشتر نمی باشد در یك Zone  قرار می دهیم.

    در موقع نصب هر چند دتكتور را كه در یك Zone مشخص كرده ایم را بوسیلة كابل شیلدار دو رشته ای به هم سری كرده ، در انتها هم بوسیلة یك مقاومت (Terminator) دو سر رشته كابل را به آن متصل كرده تا مدار باز نباشد. حال سر دیگر كابل را كه در اول نصب باز بود را به كنترل پانل متصل می كنیم البته در Zone مختص به خود مثلاً در طراحی Zone 4 را متصل    می خواهیم كنیم بهZone 4 در كنترل پانل متصل می كنیم تا در صورت آلارم دادن اعلان حریق بتوانیم تشخیص دهیم كه كدام منطقه از ساختمان دچار حریق شده است.

    لازم به ذكر می باشد كه هر كدام Control Panel با توجه به توانمندی خاص خود ممكن است از 1 تا چند Zone داشته باشد.

    حال آژیرها را هم در محلهایی نصب می كنیم كه محل رفت و آمد باشد و مورد توجه قرار بگیردتا در صورت بروز خطر آژیرها به صدا درآمده و اعلام حریق كنند . از آژیرها نیز دو رشته سیم گرفته به Control Panel در محل مختص به نصب خود نصب می كنیم .

    اكنون نوبت به نصب كلیدهای فشاری می باشد كه آنها را در راستای آژیر و درست در زیر آن نصب می كنیم تا در صورت بروز مشكل در سیستم یا در صورت پی بردن به آتش سوزی سریعتر از سیستم كلید را فشار داده و آژیر را به صدا در می آوریم تا به كمك افراد دیگر یا گروه اطفاء حریق آتش خاموش شود.

    در شكل زیر نحوه نصب یك سیستم روی نقشه نشان داده شده است.

صفحات جانبی

نظرسنجی

    لطفاً نظرات خود را درمورد وبلاگ با اینجانب در میان بگذارید.(iman.sariri@yahoo.com)نتایج تاکنون15000مفید و 125غیرمفید. با سپاس


  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :