برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات.

دایره المعارف تاسیسات برق (اطلاعات عمومی برق)

ممانعت كننده ها Inhibitors

ممانعت كننده ها افزودنی هایی هستند كه با ایجاد تغییر و تحول بر روی سطح فلزات ، محیط و یا هر دو خوردگی را تحت كنترل در آورده ، شیوه عمل آنها ایجاد تغییرات در واكنش های آندی ، كاتدی و یا هر دو آنها است . ممانعت كننده های بسیار زیادی  با تركیبات مختلف موجود می باشند ؛ اكثر این مواد با آزمایشات تجربی پیدا شده  و اصلاح یافته اند و بسیاری از آنها با نام های تجاری عرضه می گردند و تركیب شیمیایی آنها مخفی نگه داشته می شود . به همین دلیل فرآیند حفاظت به این روش به طور كامل مشخص و روشن نیست . ممانعت كننده ها را می توان بر حسب مكانیزم و تركیب طبقه بندی نمود . با توجه به تركیب ممانعت كننده ها به دو دسته اصلی معدنی ( Inorganic) و آلی ( Organic) تقسیم می گردند . بر حسب مكانیزم عمل دو نوع مشخص بازدارنده  وجود دارد :

نوع A : كه لایه یا فیلمی محافظ روی سطح فلز تشكیل داده یا نوعی واكنش با فلز انجام می دهند ( مثلا روئین كردن )

نوع B : موادی كه قدرت خورندگی محیط را كم می كنند.

ضمنا بازدارنده های AB هم وجود دارند كه هم می توانند با فلز واكنش انجام داده و هم قدرت خورندگی محیط را كم كنند ، ولی همیشه یكی از خاصیت ها حاكم بر دیگری است. بازدارنده های نوع  A بسیار متداول بوده در حالیكه بازدارنده های نوع B كمتر متداول هستند . انواع اصلی بازدارنده ها به ترتیب زیر طبقه بندی می شوند :

نوع ІA: بازدارنده هایی كه سرعت خوردگی را كم می كنند ولی كاملا مانع آن نمی شوند .

نوع ІІA : بازدارنده هایی كه باعث به تاخیر انداختن حمله خوردگی برای مدت زیادی می شوند . به طوری كه فلز در مقابل خوردگی مصونیت موقتی پیدا می كند.

نوع ІІІA : بازدارنده های روئین كننده كه لایه های روئین بر سطح فلز تشكیل می دهند . این لایه ها غالبا اكسید یا نمك های غیر محلول فلزی هستند ، مانند فسفات و كرمات برای فولاد . اگر مقدار بازدارنده ای كه به محلول اضافه می گردد كم باشد لایه های ناپیوسته تشكیل می گردد كه ممكن است خوردگی حفره ای یا حمله تسریع شده موضعی بوجود آید.

نوع ІB : بازدارنده هایی هستند كه واكنش خوردگی را آهسته می كنند . بدون آنكه كاملا مانع آن شوند . این بازدارنده ها غالبا در ضمن عمل حفاظت مصرف می شوند . مانند هیدرازین و سولفیت سدیم .

نوع ІІB : بازدارنده هایی هستند كه در اثر تركیب با موادی كه باعث خوردگی در یك محیط مشخص می شوند  ، خوردگی را به تاخیر می اندازند.

به طور كلی بازدارنده های نوع ІA ، ІІA ، ІІB تركیبات آلی هستند و انواع ІІІA و  ІB مواد معدنی .

موارد عمده كاربرد ممانعت كننده ها مربوط به 4 محیط زیر است :

1- محلول های آبی از اسید هایی كه در فرآیند های تمیز كردن فلزات بكار می روند مثل اسید شویی

2- آب های طبیعی ، آب های تهیه شده برای سرد كردن در مقیاس صنعتی با PH طبیعی

3- محصولات اولیه و ثانویه از نفت و پالایش و حمل و نقل آن

4- خوردگی گازی و اتمسفری در محیط های محدود در حین حمل و نقل و انبار كردن و موارد مشابه

صنایعی همانند نفت كه با H2S و CO2  در ارتباط اند . در مجاورت آب و بخصوص آب شور و دیگر ناخالصی ها مشكلات ناشی از خوردگی را دو چندان می نمایند . ممانعت كننده هایی همانند نفتنیك ، آمین و دی آمین های ( RNH(CH2)n) بكار گرفته می شوند كه R یك زنجیر هیدرو كربوری و n = 2-10 است.

لازم به ذكر است كه ممانعت كننده ها از نظر فلز ، محیط خورنده ، درجه حرارت و غلظت معمولا منحصر به فرد هستند. غلظت و نوع ممانعت كننده ای كه در یك محیط خورنده بایستی استفاده شوند  با آزمایش و تجربه تعیین می گردند و اینگونه اطلاعات را معمولا از تولید كننده گان آن مواد می توان دریافت نمود .  در صورتی كه غلظت ممانعت كننده كمتر از اندازه كافی باشد ، ممكن است خوردگی تسریع شود ، مخصوصا خوردگی های موضعی مثل حفره دار شدن .

لذا در صورتی كه غلظت ممانعت كننده ها كمتر از اندازه كافی باشد ، خصارت بیشتر از موقعی خواهد بود كه ممانعت كننده اصلا بكار برده نشود . برای پرهیز از این خطر بایستی غلظت ممانعت كننده همواره بیش از مقدار مورد نیاز باشد و غلظت آن به طور متناوب تعیین گردد . موقعی كه دو یا چند ممانعت كننده به یك سیستم خورنده اضافه گردند ، تاثیر آنها گاهی اوقات بیشتر از تاثیر هر كدام به تنهایی است .

 اگرچه در موارد بسیاری از ممانعت كننده ها به خوبی می توان استفاده نمود ، ولی محدودیت هایی نیز برای این نوع محافظت از خوردگی وجود دارد . ممكن است اضافه كردن ممانعت كننده  به سیستم بخاطر آلوده كردن محیط عملی نباشد . به علاوه بسیاری از ممانعت كننده ها سمی بوده و كاربرد آنها محدود به محیط هایی است كه به طور مستقیم یا غیر مستقیم در تهیه مواد غذلیی یا محصولات دیگری كه مورد استفاده انسان قرار می گیرد ، نمی باشند.


حفاظت كاتدی خطوط لوله1

همانگونه كه در ابتدا مطرح شد اصول خوردگی براساس خواص فعل و انفعالات الكتروشیمیایی است كه در آند تولید الكترون و در كاتد مصرف الكترون صورت می پذیرد . واكنش های الكترو شیمیایی انحلال فلز و آزاد شدن گاز هیدروژن ، بر طبق معادلات زیر است :

 

M → Mn+ + ne

2H + +2e → H2

در پروسه خوردگی لوله مدفون درخاك ، نقاط آندی و كاتدی در هر حال موجود هستند و با انتقال جریان الكتریسیته از نواحی آندی از فلز به محیط اطراف خوردگی رخ می دهد و در نقاط كاتدی كه جریان از محل اطراف به فلز می رسد خوردگی صورت نمی گیرد . به همین دلیل فلز را می توان به طور جزئی بوسیله استفاده از پوشش ها حفاظت نمود. اگر پوشش ها دائمی بودند و هنگام نصب و یا كار آسیب نمی دیدند لوله های فلزی هرگز خورده نمی شدند . پیدایش عیوب در لایه های محافظ یا وجود سوراخ ها، حتی اگر اتفاقی باشد ما را ملزم می كند كه حفاظت نوع دومی را هم برای فلزات مدفون در خاك بكار بریم . روش عمومی استفاده از حفاظت كاتدی است.

در این روش با وارد شدن یك پتانسیل كاتدی ، قطعه مهندسی به یك كاتد ( قطب منفی) تبدیل می گردد؛ در حقیقت جریان از طرف محیط به تمام سطح لوله می رسد پس در حقیقت دیگر خوردگی نخواهیم داشت و لوله محافظت می گردد.

حفاظت كاتدی را میتوان به تنهایی هم بكار برد ولی به مقدار جریان زیادی نیاز است. بنابراین بهترین روش آن است كه از یك لایه محافظ مناسب استفاده كرد و بعدا بوسیله حفاظت كاتدی آنرا تقویت نمود.

حفاظت كاتدی به دو شیوه اعمال می گردد:

1- جریان اعمالی Impressed current

2- آند فدا شونده  sacrificial anode

حفاظت کاتدی بوسیله جریان اعمالی:

حفاظت از این طریق در حقیقت ساخت و کنترل یک سلول خوردگی بزرگ است . در این سلول پایانه منفی جریان مستقیم به خط لوله و پایانه مثبت به یک رسانای مصرف شدنی دفن شده وصل می شود و این رسانا آند نامیده می شود. جریان مستقیم  معمولا از طریق یک یکسو کننده به لوله وارد می گردد و در حقیقت یک  مدار  الکتریکی بوسیله عبور جریان  توسط  خاک از آند به خط لوله  به  وجود  می آید. ( شكل 1)

در حقیقت سرمایه گذاری برای تاسیسات حفاظت کاتدی ، بخش کوچکی از هزینه کل تجهیزات است برخلاف حفاظت بوسیله پوشش ها ، تداوم هزینه ها برای تجهزات و کنترل وجود دارد ؛ در حقیقت این بحث شامل اندازه گیری و برآورد تجهیزات ، طراحی و نصب آنها ، اندازه گیری و تفسیر نتایج بدست آمده و سپس تعمیر  و نگه داری است.

 شكل 1 - نمایی شماتیك از سیستم حفاظت كاتدی

 

فاکتو رهای مورد نظر جهت طراحی سیستم حفاظت کاتدی:

عواملی که باید مد  نظر قرار گیرند عبارت اند از:

1- اندازه پتانسیل : که با توجه و با استفاده از دیاگرام ایوانز آن چنان اختیار می شود که فلزات متفاوت در ناحیه کاتدی حفاظت می گردند. ( شكل 2)

2- جریان مدار: شدت جریان ( آمپر) مورد نیاز جهت رسیدن به پتانسیل حفاظت کننده می بایستی محاسبه شود.

3- فاصله بسترهای آندی : هر قدر که فاصله آندها از قطعه بیشتر باشد جریان بیشتری در مدار می بایست تزریق گردد تا حفاظت کامل تری صورت پذیرد.

نزدیکی بیش از حد آند به قطعه از رسیدن جریان به تمامی سطح ( بخصوص طرف پشت قطعه ) جلوگیری خواهد نمود.

4-احتمال بکار گرفته شدن پوشش های حفاظتی و تاثیر آنها بر طراحی سیستم حفاظت کاتدی

5- اندازه های قطعه مهندسی ، طول قطر، طول یا عرض جهت محاسبه سطح و در نتیجه اندازه مقاومت الکتریکی آن

6- نوع و جنس خاک ، به لحاظ خواص شیمیایی و تعیین مقاومت آن اهمیت خاص دارند.

7- احتمال وجود جریان های ناخواسته ( سرگردان) جریان های القائی که بنا بر عبور برق فشار قوی از نزدیکی قطعه مهندسی و یا وجود ترانس ها و دیگر دستگاه ها ایجاد می گردد.

شكل 2- دیاگرام ایوانز

 

رابطه مقاومت ، جریان و پتانسیل با یکدیگر:

با فرض اینکه قطعه مهندسی ، خاک و یا سیال هر یک دارای مقاومت الکتریکی خاص خود هستند ، هر گاه جریان حفاظتی با استفاده از یک منبع تغذیه و یا آند فدا شونده برقرار گردد ، در نزدیکی آند مقاومت كمتری بوجود آمده ، شدت جریان بیشترین خواهد بود . لذا هر قدر که از منبع آندی دورتر شویم مقاومت الکتریکی افزایش یافته جریان کمتر خواهد شد ، در نتیجه حفاظت کامل نخواهد بود این پدیده را اصطلاحا ( افت ولتاژ) می نامند ، اگر ولتاژ به اندازه ای افت نماید که از ناحیه حفاظت کاتدی ( ایوانز) خارج شود دیگر حفاظتی صورت نمی گیرد . همین پدیده را می توان با استفاده از یک مدار مقاومتی نشان داد که جریان در مقاومت های نزدیک به بستر آندی بیشترین خواهد بود ( شکل 3) . شدت جریانی که از واحد سطح زمین و در نزدیکی بستر آندی خارج می شود ؛ به مراتب از شدت جریان عبوری در فواصل دورتر از آند بیشتر است. در نتیجه به ازای بعد مسافت، جریان کاهش خواهد یافت ، این پدیده باعث افت پتانسیل می شود ( با فرض مقاومت ثابت ) . شكل4

شكل 3 - افت ولتاژ و عدم حفاظت كاتدی بعد از 15 متر فاصله از آند ( لوله بدون پوشش )

شكل 4- رابطه افت پتانسیل نسبت به فاصله از بستر آندی

 

مقدار افت پتانسیل نسبت به فاصله قابل اندازه گیری است :

 

پتانیسل (v)              = v

جریان( A)              = I

 مقاومت خاک (   Cm. Ω)   = ρ

طول آند ( ft )        = y

فاصله از آند ( ft )     = X

  هر گاه      X>10Y   گردد فرمول فوق به ذیل تبدیل می شود:

در سیستم حفاظت کاتدی به روش آند فدا شونده این افت پتانسیل نیز می بایستی در نظر گرفته شود هر چند که آند معمولا از قدرت کمتری برخوردار است.

مقدار جریان لازم از فرمول V = IR محاسبه می شود . مقدار جریان مورد نیاز برای حفاظت واحد سطح از یک لوله فولادی بدون پوشش متغیر است . که وابسته به نوع خاکی که در آن لوله قرار گرفته است و همچنین  تجربه می توان یک مقدار متوسط و معین را بکار برد. مقادیر جدول 1 نشان می دهد که پوشش ها ، حتی پوشش های ضعیف ، تفاوت چشمگیری در میزان جریان ایجاد می کنند.

جدول 1- جریان مورد نیاز برای محافظت لوله پوشش شده

جریان لازم برحسب A

مقاومت پوشش به ازای یك ft2 برحسب Ω

500

14.91

5.964

2.982

1.491

0.2982

0.1491

0.0298

0.000058

لوله بدون پوشش

10000

25000

50000

100000

500000

1000000

5000000

پوشش ایده آل

اندازه گیری پتانسیل و شدت جریان:

صحت حفاظت کاتدی و مقدار پتانسیل قطعه مهندسی با استفاده از ولت متر نسبت به الکترود مرجع (Cu/Cu SO4) سنجیده می شود. شکل ( 5 و 6)

شكل 5 - الکترود مرجع (Cu/Cu SO4)

شكل6 - اندازه گیری پتانسیل خط لوله

 برای این کار ابتدا بر روی زمین مقداری آب ریخته تا سطح زمین كاملا خیس شود، سپس نیم سلول Cu/Cu SO4 را بر روی آن قرار می دهیم. یک سر ولت متر را به نیم سلول و سر دیگر آنرا به خط لوله وصل می کنیم . پتانسیل اندازه گرفته شده باید بیشتر از mv850- باشد ؛ چون نقاطی که پتانسیل کمتر mv 850- دارند دیگر حفاظت نمی شوند . جهت حفاظت از خوردگی لوله های فولادی نو مدفون شده درخاک بوسیله اندازه گیری به شیوه فوق بعضی اعمال جریان مستقیم تا رسیدن به پتانسیل مورد نظر جهت حفاظت یعنی بالاتر از mv 850- صورت می پذیرد . که جریان مورد نیاز در این خصوص فقط حدود A/ft2 100 است .

در بسیاری از موارد مدار الکتریکی محافظت کننده به شکل یک مدار باز با صرف جریان بیش از حد معمول عمل می نمایند (Current Drainage) این بنابر دلایل عدیده ای همانند ایجاد لایه های اکسیدی ناخواسته ، اتصال پیش بینی نشده ، القای جریان های سرگردان و غیره صورت می گیرد . جهت کشف این موضوع که آیا حفاظت به روش کاتدی موثر افتاده است و یا خیر طبق شکل 7 از دو الکترود مرجع Cu/Cu SO4 به همراه دو ولت متر استفاده می شود که در یک نقطه به لوله متصل می گردند . اگر اختلاف پتانسیل اندازه گیری شده توسط دو دستگاه ولت متر بیشتر از 5 باشد . حفاظت به طورکامل انجام نمی پذیرداما برعکس اگر کمتر باشد حفاظت از خوردگی کامل خواهد بود.

شكل 7 - شیوه اندازه گیری برای حصول اطمینان از حفاظت كامل كاتدی

جریان خروجی از آند را می توان بوسیله معادله دوایت بدست آورد.

 

I = جریان خروجی (A)

E = ولتاژ آند (v)

L = طول آند (cm)

ρ = مقاومت خاک

D= قطر آند

شكل 8 - افزایش شدت جریان در نزدیك ترین نقاط به آند

 


حفاظت كاتدی خطوط لوله - 2

اندازه گیری مقاومت زمین :

 خاک هایی که دارای ضریب مقاومت الکتریکی بالایی هستند از شدت جریان خوردگی پایینی برخوردار هستند . و اما نقاطی که دارای پتانسیل بالایی هستند دارای مقاومت الکتریکی پایینی هستند . چرا که در آنها شدت جریان خوردگی بالاست . بررسی ضریب مقاومت الکتریکی خاک می تواند راهنمای خوبی جهت تعیین مکان کار گذاردن بستر آندی و عمق آند از سطح زمین باشد . جهت اندازه گیری مقاومت خاک از روش چهار میله ونر استفاده می شود ، شکل 9 نشان می دهد که 4 میله به صورت عمودی در خاک قرار می گیرند . دو میله 1و2 با استفاده از یک منبع تغذیه ، جریانی را به درون خاک می فرستند و دو میله دیگر 3و 4 ولتاژ اندازه گیری می کنند.

شكل9- دستگاه اندازه گیری مقاومت الكتریكی خاك موسوم به 4 میله ونر

فاصله میله ها از یکدیگر معادل عمق آنها از سطح خاک است و برابر مقدار a می باشد. نهایتا مقاومت خاک با استفاده از فرمول زیر محاسبه می شود:

که اگر مقدار A برابر 2½"  و 5ft  فرض شود :

که برای مثال اگر جهت حفاظت از خوردگی یک لوله زیر زمینی از0.22 A i = استفاده شود خواهیم داشت:

در امتداد طول لوله و با استفاده از روش 4 میله ونر مقاومت اندازه گیری گرفته شده یکنواخت نخواهد بود . کیفیت شیمیایی خاک با تغییر دادن مقاومت الکتریکی آن نیز بر خوردگی تاثیر می گذارد . ( شكل 10)

شكل10 - تغییر مقاومت خاك در طول مسیر یك خط لوله

در یک سیستم حفاظت کاتدی و زمانی که قطعه مهندسی به قطب منفی تبدیل شده است . نقش خاک ارائه دادن انتقال آسان کاتیون ها است که هر قدر که شدت انتقال این یونها بیشتر باشد . جریان الکترونی بیشتری به سمت لوله کشیده می شود ( از طریق منبع تغذیه و سیم رابط ) با کاهش PH خاک ، شدت جریان بیشتری برای  رسیدن به پلاریزاسیون کاتدی و حفاظت از خوردگی نیاز دارد . جهت اندازه گیری PH خاک و یا دیگر الکترولیت ها  از PH متر و یا کاغذ معرف استفاده می شود.

 طراحی بستر آندی و نصب ایستگاه حفاظت:

 

جهت طراحی یک بستر آندی مناسب می بایستی فاکتورهای ذیل را مد نظر قرار داد.

1- مقدار ضریب مقاومت خاک( برحسب Ω.cm)

2- وجود شبکه های فلزی که در حیطه موثر بستر آندی واقع گردیده اند.

3- فاصله بستر آندی تا لوله و دیگر قطعاتی که جداگانه حفاظت می گردند.

4- موجودیت برق مستقیم جهت اعمال جریان حفاظتی

5-بررسی لجستیکی به لحاظ موقعیت قطعات ودستگاه هایی که می بایست حفاظت گردند.

همچنین در مورد پیاده سازی یک ایستگاه نکات زیر باید تعیین شود:

1- انتخاب دانستیه جریان لازم

2- محاسبه سطح فولادی که می خواهیم حفاظت کاتدی گردد.

3- محاسبه جریان مورد نیاز

4- محاسبه مجموع آند های مورد نیاز برای ضمانت یک عمر مورد نیاز مثلا 20 سال

5- محاسبه مقاومت کل مدار شامل مقاومت آند ها نسبت به الکترولیت ، مقاومت کابل های استفاده شده و مقاومت سازه به الکترولیت و مقاومت الکترولیت

6-محاسبه سایز رکتیفایر مورد نیاز

بعد از محاسبات لازم بر طبق اصول بالا ، مکان دقیق حفره مشخص می شود ، اولین مرحله در ایجاد حفره عملیات حفاری است ، هر چه مکان حفره دورتر از خط لوله باشد طول بیشتری از لوله مورد حفاظت قرار میگیردبه طور معمول بین حفره تا خط لوله 100تا  200متر فاصله است . ( شكل 11 )

شكل 11- مشكلات بوجود آمده در صورتی كه آند به حفره نزدیك باشد

بستر آندی می تواند به سه صورت طراحی شود . که هر کدام مزایا و معایبی دارند . درحالت اول بستر موازی با خط لوله است و در حالت دوم بستر عمود بر لوله می باشد حالت سوم نیز ترکیبی از دو حالت بالا است . که مزایای حالت سوم بیشتر است و معمولا حفره را به صورت زاویه دار طراحی می کنند . درحقیقت در حالت اول مصرف آندها زیاد است و همان طور که در شکل 12 آمده است گرادیان های جریان تمرکز بیشتری در ناحیه آند دارند .

شكل 12 - گرادیان جریان در یك بستر موازی

 با توجه به تعداد آند مورد نیاز برای هر حفره طول حفره محاسبه شده و عملیات حفاری آغاز می شود ، عمق حفره نیز با توجه به عمق لوله دفن شده محاسبه می شودکه این عمق به ارتفاع میانگین 2 متر می باشد .درانتهای حفاری در حقیقت حفره مورد نظر دارای طول 20 و عرض 1 و ارتفاع 2 متر می باشد . که در این حفره می توان حدود 20 آند قرار داد . بعد از اتمام عملیات حفاری در کف بستر مخلوطی از کک ، نمک ، کچ، و آهک اضافه می کنند تاحفره خصوصیات لازم را برای هدایت بهتر جریان پیدا کند. درحقیقت نمک باعث پیدا شدن خاصیت اسیدی ، آهک باعث خاصیت قلیایی و وجود گچ نیز باعث جذب رطوبت می شود . سپس بر روی این بستر کک با دانه بندی خاص اضافه شده و آنرا به خوبی می کوبند تا هیچ حفره ای در آن باقی نماند.

کابل برق را به حالت حلقه در آورده و آندها را به طور یکی در میان به دو طرف حلقه متصل می کنند ، اتصال کابل آندها به کابل اصلی توسط سل پک (Cell Pack )انجام می شود . درون سل پک با یک ماده آلی پر شده تا هیچ گونه نشست جریان نداشته باشیم .( شكل 13 ) اگر جریان از اتصالات نشت پیدا كند باعث سولفاته شدن و بعد قطع جریان می شود .

شكل 13 - Cell Pack

آندها را به طور عمودی در حفره طوری قرار می دهند که فاصله بین هر دو آند برابر طول خود آند باشد . سپس روی آندها را دوباره کک ریخته و یک لوله با چند منفذ ورودی را روی آنها قرار داده تا گازهای تولیدی حفره به راحتی خارج شوند. سپس روی حفره را با خاک می پوشانند. لازم به ذکر است که در پالایشگاهها که یک مجموعه باید حفاظت شود و فضای لازم را نداریم از چاهک آندی استفاده می شود یعنی با شرایط گفته شده یک چاه احداث می شود و آندها به طور زنجیر وار و عمودی درون آن قرار می گیرند .

دیگر تجهیزات لازم برای یک ایستگاه حفاظت کاتدی عبارت از یک ترانسفورماتور Dc است. درحقیقت کابل خروجی از حفره به رکتیفایر متصل می شود .ولتاژ و جریان مورد نیاز بستر توسط رکتیفایر تنظیم می شود.

شكل14 - نمایی شماتیك از یك سیستم حفاظت كاتدی

مطابق جدول2   از آندهای بسیاری می توان استفاده کرد ؛ در حفاظت کاتدی فاکتورهای عمر مفید و هزینه تعیین کننده است . در حفاظت خطوط لوله از آند های گرافیتی استفاده  می شود، اما در سال های اخیر نیز استفاده از آهن قراضه به عنوان آند متداول شده است.

جدول2- انواع آند با جریان خارجی برای حفاظت كاتدی

كاهش وزن lb/amp-yr

مواد

20

10-12

0.25-5

0.25-1

قراضه فولاد

آلومینیم

گرافیت

چدن پرسیلیسیم

 نظارت بر سیستم حفاظت کاتدی:

 

برخلاف دیگر روش های جلوگیری از خوردگی که نیاز به نظارت نداشتند و یک بار اعمال می شدند . حفاظت کاتدی نیاز به نظارت دائمی دارد که این نظارت در دو حوزه اساسی دنبال می شود . حوزه اول شامل بررسی و چک کردن و مراقبت از سخت افزار سیستم است و حوزه دوم عبارت است از اندازه گیری و بررسی پتانسیل خط لوله نسبت به زمین

طبق دیاگرام ایوانز خطوط لوله که در تماس با خاک قرار دارند چنانچه به پتانسیل 0.85- نسبت به الکترود مقایسه مس- سولفات مس پلاریزه گردند ، محافظت خواهند شد. برای اینکه بتوان در تمامی قسمت های خط لوله این پتانسیل را اندازه گرفت و از صحت آن مطلع شده بر روی خط لوله در هر km 2 یک تست پوینت قرار گرفته است. در حقیقت هر تست پوینت به منزله یک ترمینال برای اندازه گیری پتانسیل خط لوله نسبت به زمین است . ( شكل 15)

شكل 15- تست پوینت های طراحی شده

در حقیقت یک سر کابل فولادی به لوله جوش داده شده و سر دیگر آن بر روی مارکر نصب می شود. به دلیل پدیده افت ولتاژ روی خطوط لوله معمولا ولتاژ اعمالی روی لوله در هر ایستگاه بیشتر از مقدار v 0.85-است . این ولتاژ باید طوری انتخاب شود تا دور ترین نقاط لوله نسبت به ایستگاه حفاظت کاتدی از ناحیه حفاظت خارج نشوند و ولتاژ آنها بالاتر از v 0.85-قرار گیرد.

 مقدار ولتاژ اعمالی در هر ایستگاه با توجه به شرایطی که در بخش گذشته ذکر شد متغیر است . ولی معمولا سعی بر این است که ولتاژ اعمالی  v2/1 باشد . تا با توجه به پدیده افت ولتاژ دورترین نقاط  دارای پتانسیل بالاتر از v 0.85-    باشند. درصورتی که ولتاژ اعمالی به خط لوله بالاتر از v 8/1 شود . پدیده حفاظت پیش از حد ( Over Protection) اتفاق خواهد افتاد.

محافظت بیش از حد باعث:

1-مصرف بیش از حد آندها

2- متصاعد شدن هیدروژن از خط لوله که باعث تاول زدن و تورم وجدایش پوشش های آلی و شکنندگی فولاد می شود.

3- کاهش قابلیت انعطاف پذیری

4- ترک خوردن هیدروژنی

ایستگاه های حفاظت کاتدی در سال 2تا 3 بار چک می شوند و صحت آنها از نظر کارکرد مورد بررسی قرار می گیرد .در هر بازدید مقدار ولتاژ و جریان اعمالی اندازه گیری و ثبت می شود. در صورت هرگونه اخلال ، عملیات عیب یابی و تعمیر صورت می پذیرد. ( شكل 16 )

مقدار پتانسیل خط لوله نسبت به زمین هم به طور ماهانه اندازه گیری می شود . سپس نمودارپتانسیل نسبت به فاصله از بستر آندی رسم خواهد شد. این نمودار به صورت لگاریتمی  بوده و هر چه شیب آن کمتر باشد نمایانگر محافظت بهتر خواهد بود. بدیهی است که فاصله نقاط اندازه گیری شده km 2 است . نمودار رسم شده با نمودار های قبلی مقایسه شده و هر گونه تغییر بیانگر اخلال در سیستم حفاظت کاتدی است . هر گونه افت در پتانسیل بدین معنی است که پوشش از بین رفته و باید اقدامات لازم صورت پذیرد . به همین منظور جداولی طراحی شده که با توجه به شواهد و داده ها می توان نوع عیب در سیستم حفاظت کاتدی را تعیین و رفع نمود.

درهنگام بازرسی ایستگاه ها در مناطقی که خاک مقاومت بسیار بالایی دارد و امکان حفاظت به طور کامل وجود ندارد در فصول خشک سال معمولا بر روی حفره آندی آب اضافه می کنند تا مقاومت خاک کاهش یافته و انتقال جریان صورت پذیرد.

شكل 16 - ثبت اطلاعات ركتیفایر

آندهای فدا شونده :

در بخش هایی كه امكان ایجاد ایستگاه حفاظت كاتدی وجود ندارد از این روش برای حفاظت استفاده می شود . به طور مثال در بخش هایی كه شبكه برق وجود ندارد و یا مسیر های كوتاه و یا تجهیزات موقت . در این روش به شیوه یك پیل گالوانیك و با استفاده از جدول استاندارد الكترو شیمیایی (e.m.f ) و با اتصال فلزات منفی تر در جدول باعث تبدیل شدن خط لوله به قطب كاتد و فلز متصل شده به عنوان قطب آند ، فلز منفی تر خود را فدای قطعه مهندسی می نماید در واقعی پیل گالوانیك ایجاد شده است .(شكل 17)

شكل 17- تصویری از یك مدار آند فدا شونده

مقدار مورد نیاز آند فدا شونده و سطح مقطع آند به طول مدت زمان حفاظت و جریان لازم طبق قانون V=IR دارد. فولاد گالوانیزه كه روكشی ازروی را برخوردار دارد یك مدار آند فدا شونده است .

در جدول (3) چند نوع آند قربانی شونده به  همراه مشخصات آنها وجود دارد.

جدول 3- مقایسه انواع آندهای فدا شونده

آلومینیم و قلع

روی

منیزیم

 

6.5

16-20

-1.3

23

25

-1.15

9

18

-1.7

مصرف تئوریك lb/amp-yr

مصرف واقعی lb/amp-yr

پتانسیل نسبت به Cu / CuSO4

بین آندهای قربانی شونده ، منیزیم متداول ترین است . اگر چه راندامان آن پایین است ( حدود 50 درصد) لیكن این كمبود با پتانسیل بسیار منفی آن جبران شده و در نتیجه جریان بالایی بدست میدهد.

طریقه ایجاد حفره برای قرار دادن آند فدا شونده همانند حفره برای ایستگاه های اعمال جریان خارجی است. با این تفاوت كه مواد پشت بند برای این نوع حفره كاملا مخصوص بوده و با فرمول تجاری تولید می شود. همچنین كابل خروجی از آندهای فدا شونده باید به طور مستقیم به سازه فلزی متصل گردد.

برگرفته از متالورژی میهن بلاگ


صفحات جانبی

نظرسنجی

    لطفاً نظرات خود را درمورد وبلاگ با اینجانب در میان بگذارید.(iman.sariri@yahoo.com)نتایج تاکنون15000مفید و 125غیرمفید. با سپاس


  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :