برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات.

دایره المعارف تاسیسات برق (اطلاعات عمومی برق)

سلاح‌های ضد ماهواره (ASAT)ها تسلیحاتی هستند كه برای انهدام ماهواره‌ها در راستای اهداف نظامی طراحی شده‌اند. در حال حاضر فقط ایالات متحده، روسیه و جمهوری خلق چین قادر به تولید و بهره‌گیری از این تسلیحات هستند؛ همراه با هند كه چندی پیش اعلام داشته به فناوری ساخت این سلاح‌ها دست پیدا كرده است. در 11 ژانویه 2007 چین یك ماهواره هواشناسی كهنه را در مدارش منهدم نمود كه تنها آزمایش (ASAT) از دهه‌ی 80 به بعد محسوب می‌شود.

 تاریخچه
 طراحی و گسترش سلاح‌های ضد ماهواره مراحل گوناگونی را طی كرده است. نخستین قدم برای روسیه و آمریكا در راه دستیابی به تسلیحات ضد ماهواره، موشك‌های هوا پرتاب بودند كه فناوری اولیه‌شان پیش از این به خوبی شناخته شده بود. در سال 1950 آمریكا شروع به آزمایش این سامانه‌ها كرد ولی نتایج اولیه بسیار ناامیدكننده بود. اولین پرتاب آزمایشی موفق به پیمودن مسافتی بِیش از 6000 مایل نشد و در راستای تلاش‌های ناموفق بعدی سرانجام این پروژه در سال 1963 متوقف شد و هم‌زمان با آن آزمایش‌هایی كه در نیروی هوایی ایالات متحده در دست اجرا بود نیز لغو گردید. گرچه پروژه‌های كوچك‌تر این تسلیحات نیز تا اوایل دهه 70 پیشرفت چندانی در این ارگان نداشتند. در سال 1976 شوروی سابق شروع به اجرای برنامه‌ی مشابهی كرد و موفق به ساخت و به‌كارگیری اولین نسل از موشك‌های ضد ماهواره شد. ایالات متحده كه از پیش‌رفت‌های شوروی در این زمینه نگران بود پروژه تسلیحات ضد ماهواره را در نیروی هوایی آمریكا از سر گرفت و در سال 1977 از این موشك‌ها برای هدف قرار دادن ماهواره‌ها در مدارهای پایین استفاده كرد. در جریان عملیات آزمایشی كه در سال 1983 به انجام رسید یك موشك سه مرحله‌ای «ای.اس.ام-135» توسط یك جنگنده «اف-15» ایگل پرتاب شد كه حامل یك ردیاب كوچك (ام.اچ.وی) برای دنبال كردن هدف و انهدام آن در حین حركت بود. این موشك‌ها اولین بار در 1985 ره‌گیری هدف واقعی را بر روی ماهواره‌ی آمریكایی «P78 SolWind» با موفقیت به انجام رساندند.

 


 استفاده از انفجارات اتمی در ارتفاع‌های بالا به منظور تخریب ماهواره‌ها بعد از آزمایش اولین سامانه موشكی متعارف (برنامه‌ی دومینیك-1) در دهه‌ی 60 مورد بررسی قرار گرفت. استفاده از فناوری ردیابی هدف در این موشك‌ها بی‌مورد در نظر می‌آمد، در حالی كه یك انفجار هسته‌ای برای انهدام ماهواره‌ای كه در فاصله یك هزار كیلومتری موشك قرار داشت كافی بود. هرچند شعاع تخریب بسیار بالا، ظرفیت گسترش تشعشع‌های هسته‌ای و ضررهای EMP سبب شد بهره‌گیری از سامانه‌های ضدماهواره‌های غیر متعارف هیچ‌گاه به مرحله اجرا نرسد. با وجود همه تهدیداتی كه سلاح‌های اتمی برای محیط زیست داشتند، آمریكا از سال 1962 شروع به آماده‌سازی موشك‌های هسته‌ای «نایك زئوس» برای مقاصد ضدماهواره نبود. این موشك با عنوان DM-15S و اسم مستعار 1 تا سال 1966 در آتول واجلین مستقر شد ولی در همان سال با تصمیم نیروی هوایی آمریكا مبنی بر لغو گسترش تسلیحات ضدماهواره برچیده شد. این وقفه در برنامه تحقیقاتی تسلیحات مذكور تا سال 1972 به طول انجامید. ایالات متحده هم‌چنین تعدادی از تسلیحات هسته‌ای ارتفاع‌های بالا را در چند عملیات آزمایشی امتحان كرد و در طیِ یك انفجار MT 4/1 در ارتفاع 400 كیلومتری بالای اقیانوس آرام سه ماهواره را منهدم نمود و به سامانه برق‌رسانی و ارتباطات مناطق عرضی اقیانوس آرام خساراتی وارد كرد. به دنبال این اقدام، پیمان فضایی سال 1967 استقرار تسلیحات هسته‌ای غیرمتعارف را در مدار زمین ممنوع اعلام كرد ولی انهدام ماهواره‌ها را به طور مستقیم توسط سلاح‌های هسته‌ای زمین‌پایه یا هواپایه بلامانع دانست.
 عملیات تخریب ماهواره‌ها توسط هر سلاحی كه قادر به قطع ارتباط بین ماهواره و مركز كنترل باشد انجام می‌گیرد. ایجاد اختلال در سامانه فعالیت ماهواره‌ها می‌تواند در مدار خود ماهواره، لینك‌های اطلاعاتی یا سامانه‌های مستقر در زمین صورت گیرد. عملیات تخریب ماهواره‌ها را می‌توان به دو دسته‌ی مأموریت‌های سرنشین‌دار و بدون سرنشین تقسیم كرد. در مأموریت‌های گروه اول خلبان هواپیما را در مدار ماهواره و سر راه آن قرار می‌دهد تا قادر به از كاراندازی یا گیرانداختن ماهواره شود؛ اما استفاده از سامانه‌های خودتخریب‌گر هسته‌ای در مأموریت‌های بدون سرنشین باعث افزایش ضریب‌خطر برای دیگر ماهواره‌ها در مدارهای مجاور می‌شد؛ به همین دلیل، استفاده از هواپیماهای سرنشین‌دار مجهز به سلاح‌های تخریب‌گر جای‌گزین این طرح گردید. البته لغو مأموریت‌های بدون سرنشین دلایل دیگری نیز داشت. این مأموریت‌ها همان مشكلاتی را داشتند كه موشك‌های هواپرتاب با آن‌ها مواجهه بودند. سامانه‌ی هدایت و ردیابی نمی‌توانست اصابت به هدف را به خوبی تضمین كند. مأموریت‌های بدون سرنشین شامل طرح‌هایی چون ماهواره‌های خودتخریب‌گر، فضاپیماهای رهگیر تك‌منظوره و اكتشاف‌گرهای فضایی می‌شدند.
 شوروی ماهواره‌های خودتخریب‌گر را برای اهداف نظامی‌اش انتخاب كرد كه ساده‌تری و ارزان‌ترین راه برای از رده خارج كردن ماهواره‌ها بودند. این طرح، تخریب‌گر ماهواره‌ها نام داشت؛ كار گسترش این طرح از اوایل دهه‌ی 60 آغاز گردید و اولین ماهواره آزمایشی نیز در 1968 ساخته شد. فعالیت‌های اصلی مرتبط با پروژه مزبور در سال 1972 بعد از انعقاد پیمان SALT 1 متوقف شدند ولی سامانه‌های جانبی هم‌چنان در بعضی مناطق مستقر بودند و آزمایش ایده‌های جدید تا نزدیكی سال 1982 ادامه یافت. این در حالی بود كه روند توسعه سایر طرح‌ها تحت تأثیر سامانه‌‌های مذكور مستقر در مدار، در دهه‌های 60 و 70، موضوع داغی برای بحث است؛ به دنبال آزمایش سامانه‌های زمین‌پایه روسیه (پروژه Terra- 3) در سال 1970، گزارش‌هایی از كور شدن ماهواره‌های جاسوسی آمریكا در دهه‌های 70 و 80 دریافت شد كه حاكی از موفقیت‌آمیز بودن پروژه Terra- 3 دارد. در اواسط دهه‌ی 70 تخمین زده می‌شد كه سه‌چهارم ماهواره‌های مستقر در مدار، برای مقاصد نظامی استفاده می‌شدند. هم‌چنین گفته می‌شود آزمایشی كه چین در سال 2006 انجام داد با هدف كور كردن یكی از ماهواره‌های جاسوسی آمریكا بوده است. از دیگر تلاش‌های روسیه در راستای اهداف نظامی در فضا می‌توان از قابلیت ضدماهواره‌ای ایستگاه‌های فضایی روسی در برنامه آلماز نام برد هرچند كه مشخصه‌های این برنامه هنوز بازگو نشده است.


 سلاح‌های ضدماهواره در عصر دفاع راهبردی
 نوآوری‌ها و اختراع‌ها در عصر دفاع راهبردی به طور گسترده‌ای بر روی طرح‌های دفاعی در مقابله با سرهای جنگی هسته‌ای متمركز شده بود كه بعضی از آن‌ها توانایی كور كردن با ماهواره‌ها را نیز داشتند. در این دوران شوروی از سامانه‌های هم‌مدار استفاده كرد كه از موشك‌های مجهز به كلاهك‌های غیر اتمی تشكیل شده بودند. در سامانه‌های هم‌مدار موشك زمانی پرتاب می‌شد كه سامانه ارتباط زمینی ماهواره از بالای سكوی پرتاب گذر می‌كرد؛ به این ترتیب ماهواره‌ی هدف، مورد شناسایی قرار می‌گرفت و موشك به مدار ماهواره و به نزدیكی آن پرتاب می‌شد. 90 تا 200 دقیقه (یك یا دو بار گردش به دور زمین) طول می‌كشید تا موشك به اندازه كافی به هدف نزدیك شود. این موشك‌ها توسط راداری كه روی آن‌ها نصب شده بود، هدایت می‌شدند. به این ترتیب كه رادار، ماهواره هدف را تشخیص می‌دهد، حركت موشك را با مسیر ماهواره هم‌آهنگ می‌سازد و در آخر آن را به طرف هدف هدایت می‌كند و ماهواره منهدم می‌شود. تركش‌های حاصل از این انفجار گاهی تا 1400 كیلوگرم وزن دارند و می‌توانند برای مدارپیماهای دیگر كه تا شعاع یك كیلومتری هدف در حركت هستند، خطرناك باشند. آزمایش سامانه‌های ضدماهواره‌ی روسیه در دهه‌های 60 تا 80 هر چند ابتدایی، ولی موفقیت‌آمیز بودند به گونه‌ای كه بین اكتبر 1968 و ژوئن 1982 نُه موشك از چهارده موشك آزمایشی در نظر گرفته شده كه مجهز به سامانه‌ی هدایت راداری بودند با موفقیت پرتاب شدند.


 از دستاوردهای دیگر عصر دفاع راهبردی، می‌توان از سلاح‌های انرژی مستقیم (لیزر پرتو X كه توسط انفجار اتمی تغذیه می‌شود) نام برد. این سلاح‌ها در سال 1968 در آزمایشگاه ملی «لیورمور» آمریكا ساخته شدند. یكی از طرح‌هایی كه بر پایه لیزرها و میزرهای غیر اتمی در این مركز مورد آزمایش قرار گرفت، دستگاهی متشكل از یك لیزر ثابت و آیینه‌ای تنظیم‌شونده- كه بر روی خود ماهواره نصب می‌شد- بود. آزمایشگاه ملی لیورمور تحقیقات بر روی طرح مذكور را ادامه داد ولی گسترش قسمت‌های مربوط به لیزر پرتو X در سال 1977 متوقف شد. (هرچند تحقیقات بیش‌تر بر روی این لیزرها طی برنامه «SDI» در دهه‌ی 80 ادامه یافت.) شوروی تحقیقات بر روی سلاح‌های انرژی مستقیم را از سال 1976 بار دیگر تحت پروژه «Fon» از سر گرفت ولی فناوری لازم برای ساخت و تجهیز لیزرهای گازی دینامیكی پر قدرت و سامانه‌های پرتوی ذرات باردار یا خنثی تا مدت‌ها دور از دسترس دانشمندان روسی بود. در اوایل دهه 80 روسیه در رقابت با سامانه‌های هواپرتاب ASAT آمریكا، با استفاده از یك فروند «میگ-31» به عنوان سكوی پرتاب، شروع به گسترش موازی برنامه‌های هواپرتاب كرد. در 1982، ایالات متحده یكی از سامانه‌های هواپرتاب خودش را كه تجهیزات هواپرتاب مینیاتوری (ALMV) نامیده می‌شدند، آزمایش كد. این سامانه‌ها از یك «اف-15» حامل یك موشك ضدماهواره (ASM)- كه به طور مستقیم زیر خط مركزی هواپیما قرار می‌گرفت- تشكیل می‌شد. «اف-15» مورد نظر كه برای این هدف خاص طراحی شده بود می‌توانست موشك را به باتری ذخیره، میكروپردازش‌گرِ جت و ارتباط اطلاعاتی با سامانه هدایت میان‌مرحله‌ای مجهز كند. اولین پرتاب یك موشك ضدماهواره در ژانویه 1984 انجام شد. این موشك قرار بود از یك نقطه مجازی در فضا عبور كند. در پرتابی دیگر در همان سال، سه موشك ضدماهواره آمریكایی با هدف اصابت به سه منبع فروسرخ در اتمسفر شلیك شدند. به دنبال این آزمایش‌های موشكی، ایالات متحده سرانجام در سال 1985 یكی از ماهواره‌های آمریكایی را با موشك منهدم كرد. در این مانور كه در 13 سپتامبر 1985 انجام پذیرفت؛ اولین موشک ضد ماهواره با هدف انهدام یک مدار گرد واقعی پرتاب شد. طی این عملیات، یک جت «اف-15» از پایگاه ادوارد نیروی هوایی آمریکا برخاست و تا ارتفاع 80 هزار پایی صعود کرد سپس موشک را به صورت عمودی به خارج از جو پرتاب نمود. هدف موردنظر یک ماهواره طیف‌شناسی اشعه گاما (Wind-p78-1Sol) بود که در مداری در ارتفاع 55 کیلومتری زمین پرواز می‌کرد و در سال 1979 در فضا قرار داده شده بود.
 پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991، پیشنهادهایی به صنایع دفاع روسیه برای استفاده از این هواپیما به عنوان سکوی پرتاب- برای در مدار قرار دادن مجموعه‌های بازرگانی یا علمی، تحقیقاتی- داده شد که مورد استقبال قرار گرفت. شروع عصر دفاع راهبردی، برنامه‌های موشک‌های ضد ماهواره روسیه و آمریکا را چند مرحله جلو انداخت؛ زیرا هسته‌ی اصلی پروژه‌های این سامانه‌ها به موشک‌های بالستیک ضدماهواره وابسته بودند و برعکس. برنامه آمریکا این بود که از تجهیزات کوچک ردیابی که پیش‌تر طراحی کرده بود (MHV) به عنوان فناوری اصلی مجموعه‌های فضاپایه بهره گیرد. این مجموعه‌ها 40 ایستگاه در مدارهای متفاوت را در برمی‌گرفت که مجهز به هدف‌گیرها و ردیاب‌های جنبشی برای انهدام مدارپیماها بود. در 1988 برنامه‌ی مذبور به یک پروژه‌ی چهار مرحله‌ای ارتقا پیدا کرد که مرحله‌ی اول از یک سامانه دفاعی «ریگ درخشان» تشکیل می‌شد
 این سامانه شامل 4600 فضاپیمای رهگیر (مجهز به سامانه‌های ردیابی KE ASAT)، هر یک با وزنی معادل 45 کیلوگرم، در مدارهای پایین اطراف زمین بود. مرحله بعدی سکوهای بزرگ‌تری را در مدار مستقر می‌کرد و مرحله سوم و چهارم شامل سلاح‌های لیزری و پرتو ذرات باردار بود که تحت جریان پروژه MIRACL در حال تکمیل بودند. طبق جدول زمان‌بندی برنامه‌های پنتاگون، قرار بود مرحله اول با بودجه‌ای بالغ بر 125 میلیارد دلار تا سال 2000 تکمیل شود.
 بررسی‌های بیش‌تر در مراکز تحقیقاتی روسیه و آمریکا نشان می‌داد که امکانات لازم- حداقل برای سلاح‌های انرژی مدارپایه- با فناوری روز غیرقابل دسترس است. با این حال احتمال درگیری‌های نظامی و امکان پیشرفت طرف مقابل در استفاده از فناوری‌های نوین، روسیه را واداشت تا سرمایه کلانی را به دوازدهمین برنامه پنج‌ساله‌اش اختصاص دهد. روسیه درنظرداشت با سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در بخش‌های نظامی توانایی‌های لازم را برای مقابله‌ی تسلیحاتی با آمریکا تا ابتدای قرن 21 به‌دست آورد. به همین منظور بخش‌های مختلف این برنامه را تحت کنترل (GU***) قرار داد.
 به هر حال در سال 1989 هر دو کشور سیاست کاهش سرمایه‌گذاری در حوزه‌های نظامی را در پیش گرفتند و به دنبال آن روسیه همه تحقیقات SDI را از سال 1992 به بعد ناتمام رها کرد؛ اما امروزه تحقیقات و گسترش فناوری‌ها (هم سامانه‌های ASAT و هم دیگر تسلیحات فضاپایه) تحت حمایت دولت ولادمیر پوتین از سرگرفته شده است. گفته می‌شود این فعالیت‌ها در پاسخ به تجدید دفاع راهبردی آمریکا و بی‌توجهی این کشور به «پیمان موشک‌های ضد بالستیک» است، هرچند جدی بودن این فعالیت‌ها و چه‌گونگی نظارت «اداره‌ی بین‌المللی اکتشافات نظامی» بر آن‌ها هنوز در هاله‌ای از ابهام باقی مانده. (از جمله اقدام‌هایی که آمریکا در تجدید دفاع راهبردی خود شروع کرده، شامل تجهیزاتی است که می‌تواند اساس تسلیحات ضدماهواره‌ای قرار گیرد. برنامه‌ها در راستای اقدامات مذبور شامل سامانه‌ی آزمایشی فضاپیمای XSS11، آزمایش میدان کوچک اشعه فروسرخ (NFIRE) و هواپیمای رهگیر فضاپایه (SBI) می‌شوند.

                                                                                   منبع:سایت دانشجو

صفحات جانبی

نظرسنجی

    لطفاً نظرات خود را درمورد وبلاگ با اینجانب در میان بگذارید.(iman.sariri@yahoo.com)نتایج تاکنون15000مفید و 125غیرمفید. با سپاس


  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :