برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات.

دایره المعارف تاسیسات برق (اطلاعات عمومی برق)

آیین‌نامه‌ ایمنی‌ تاسیسات‌ الكتریكی‌ با اتصال‌ به‌ زمین‌

 

 بخش‌ اول‌ - كلیات‌                                       

 1- هدف‌، ایجاد محیط‌ ایمن‌ از نظر برق‌گرفتگی‌ باتوجه‌ به‌مقررات‌ ودستورالعمل‌های‌ این‌ آیین‌نامه‌ می‌باشد.

2- دامنه‌كاربرد - این‌ آیین‌نامه‌ برای‌ اجرا در كلیه‌ كارگاه‌ها مشمول‌ قانون‌ كار كه‌ ولتاژ نامی‌ موثر سیستم‌های‌ برقی‌ آنها حداكثر 1000ولت‌ جریان‌ متناوب‌ می‌باشد تدوین‌ گردیده‎است‌.

3 - حداكثر مقاومت‌ اتصال‌ زمین‌ مجاز برای‌ هر سیستم‌ حفاظتی‌ (دو اهم‌) برمبنای‌ ولتاژ فاز 380 ولت‌ تعیین‌ گردیده‌ و همین‌ مقدار برای‌ مدارهای‌ با ولتاژ فاز حداكثر 1000 ولت‌ نیاز قابل‌ قبول‌ است‌ چنانچه‌ در موارد و تحت‌ شرایط‌ خاصی‌ كه‌ ایجاد اتصال‌ زمین‌ موثر با مقاومت‌ كل‌ سیستم‌ (دو اهم‌) امكان‌ پذیر نباشد باید مجوز لازم‌ در این‌ مورد از وزارت‌ كار اخذ گردد.

4 - رعایت‌ كلیه‌ مقررات‌ این‌ آیین‌نامه‌ الزامی‌ بوده‌ و عدم‌ اجرای‌ موارد پیش‎بینی‌ شده‌ یا انجام‌ نیمه‎كاره‌ آنها سبب‌ بی‎اثر شدن‌ بقیه‌ و درنتیجه‌ كل‎سیستم‌ ایمنی‎مربوطه‌ خواهدگردید.

 

 بخش‌ دوم‌ - تعاریف‌

 واژه‌های‌ به‌ كار رفته‌ در این‌ آیین‌نامه‌ به‌ شرح‌ زیر تعریف‌ می‌گردد:

 1 - تجهیزات‌ الكتریكی‌ - مصالح‌ و تجهیزاتی‌ كه‌ برای‌ تولید، تبدیل‌ و یا مصرف‌ انرژی‌ الكتریكی‌ به‌ كار می‌روند از قبیل‌ مولدها، موتورهای‌ برق‌، ترانسفورماتورها، دستگاه‌های‌ برقی‌، دستگاه‌های‌ اندازه‌ گیری‌، وسایل‌ حفاظتی‌ و مصالح‌ الكتریكی‌.

 2 - تاسیسات‌ الكتریكی‌ - هرنوع‌ تركیبی‌ از وسایل‌ و مصالح‌ بهم‌ پیوسته‌ الكتریكی‌ در محل‌ یا فضای‌ معین‌.

 3 - مدار الكتریكی‌ (مدار) - تركیبی‌ از وسایل‌ و واسطه‌ها كه‌ جریان‌ الكتریكی‌ می‌تواند از آنها عبور نماید.

 4 - قسمت‌ برقدار - هر سیم‌ یا هادی‌ كه‌ در شرایط‌ عادی‌ تحت‌ ولتاژ الكتریكی‌ باشد.

 5 - بدنه‌ هادی‌ - قسمتی‌ كه‌ به‌ سادگی‌ در دسترس‌ بوده‌ و در حالت‌ عادی‌ برق‌دار نمی‌باشد ولی‌ ممكن‌ است‌ در اثر بروز نقصی‌ در دستگاه‌ برق‌دار شود.

 6 - قسمت‌های‌ بیگانه‌ - قسمت‌ هادی‌ كه‌ جزیی‌ از تاسیسات‌ الكتریكی‌ را تشكیل‌ نداده‌ باشد (نظیر اسكلت‌ فلزی‌ ساختمان‌ها، لوله‌های‌ فلزی،‌ گاز، آب‌ و حرارت‌ مركزی‌ و غیره‌).

 7 - هادی‌ حفاظتی‌ - هادی‌هایی‌ كه‌ از آن‌ در اقدامات‌ حفاظتی‌ در برابر برق‌ گرفتگی‌ هنگام‌ بروز اتصالی‌ استفاده‌ شده‌ و بدنه‌های‌ هادی‌ را به‌ قسمت‌های‌ زیر وصل‌ می‌نماید :

 - بدنه‌های‌ هادی‌ دیگر

 - قسمت‌های‌ هادی‌ بیگانه‌

 - الكترود زمین‌

 - هادی‌ زمین‌ شده‌ یا قسمت‌ برق‌دار زمین‌ شده‌

 8 - هادی‌ خنثی‌ - هادی‌ای‌ كه به‌ نقطه‌ خنثی‌ وصل‌ بوده‌ و به‌ منظور انتقال‌ انرژی‌ الكتریكی‌ از آن‌ استفاده‌ شود.

 9 - الكترود زمین‌ - یك‌ یا چند قطعه‌ هادی‌ كه‌ به‌ منظور برقراری‌ ارتباط‌ الكتریكی‌ سیستم‌ یا جرم‌ كلی‌ زمین،‌ در خاك‌ مدفون‌ شده‌ باشد.

 10 - الكترودهای‌ زمین‌ مستقل‌ از نظر الكتریكی‌ - الكترودهایی‌ هستند كه‌ فواصل‌ آنها از یكدیگر به‌ قدری‌ است‌ كه‌ در صورت‌ عبور حداكثر جریان‌ ممكن‌ از آنها ولتاژ الكترودهای‌ دیگر به‌ مقدار قابل‌ ملاحظه‌ ای‌ تحت‌ تاثیر قرار نگیرند.

 11 - مقادیر اسمی‌ (جریان‌،توان‌، سطح‌ مقطع‌....)

 الف‌ - در مورد ابعاد و دیگر مشخصات‌ مكانیكی‌، مقدار اسمی‌ مشخص‌ كننده‌ كمیت‌ معینی‌ در حدود رواداریهای‌ تعیین‌ شده‌ می‌باشد.

ب- درمورد كمیت‌هایی‌ نظیر توان‌ جریان‌ ولتاژ و غیره‌كه‌ مقدار واقعی‌ آنها بستگی‌ به‌ عوامل‌ دیگری‌ مانند تغییرات‌ در مصرف‌ افت‌ ولتاژ و غیره‌ دارد، مقدار اسمی‌ كمیتی‌ است‌ كه‌ در اثر آن‌ دما و تنش‌های‌ مكانیكی‌ یا الكترومغناطیسی‌ در دستگاه‌ مولد موتور یا وسایل‌ مصرف‌‎ كننده‌ دیگر در شرایط‌ متعارفی‌ محیط‌ كار از مقادیر مجاز مربوطه‌ تجاوز نخواهد نمود.

 12 - جریان‌ اتصال‌ كوتاه‌ - اضافه‌ جریانی‌ است‌ كه‌ در اثر متصل‌ شدن‌ دو نقطه‌ با پتانسیل‌های‌ مختلف‌ در موقع‌ كار عادی‌ از طریق‌ امپدانسی‌ بسیار كوچك‌ بوجود آمده‌ باشد.

 13 - جریان‌ اتصالی‌ - جریانی‌ است‌ كه‌ در اثر خرابی‌ عایق‌ یا اتصالی‌ بوجود آید.

 14 - جریان‌ اتصالی‌ به‌ زمین‌ - جریان‌ اتصالی‌ است‌ كه‌ به‌ زمین‌ جاری‌ می‌شود.

 15 - جریان‌ احتمالی‌ اتصال‌ كوتاه‌ - جریانی‌ است‌ كه‌ احتمال‌ بروز آن‌ در اثر اتصال‌ كوتاه‌ در یك‌ نقطه‌ یا روی‌ ترمینال‌های‌ سیستم‌ یا تاسیسات‌ مورد نظر وجود دارد.

 16 - جریان‌ برق‌ گرفتگی‌ (جریانی‌ كه‌ ازنظر پاتوفیزیولوژی‌ خطرناك‌ است‌).

 جریانی‌ است‌ كه‌ از بدن‌ انسان‌ و حیوانات‌ عبور نموده‌ و مقدار آن‌ (با در نظر گرفتن‌ هارمونیكها و زمان‌ تاثیر) به‌ قدری‌ باشد كه‌ آسیب‌ بوجود آورد.

 17 - تجهیزات‌ یا وسایل‌ حفاظتی‌ - تجهیزات‌ و وسائلی‌ است‌ كه‌ هدف‌ اولیه‌ آنها قطع‌ جریان‌ مدار در صورت‌ بروز اضافه‌ جریان‌ یا اتصال‌ كوتاه‌ یا اختلال‌ در سیستم‌ ایمنی‌ آن‌ می‌باشد (مانند انواع‌ فیوزها،كلیدهای‌ خودكار، كلیدهای‌ جریان‌ تفاضلی‌ و غیره‌).

 18 - ولتاژ تماس‌ - ولتاژی‌ كه‌ بین‌ قطعاتی‌ كه‌ درآن‌ دردسترس‌ باشند بوجود آید.

 19 - قطعاتی‌ كه‌ در آن‌ واحد در دسترس‌ می‌باشند - هادی‌ها با بدنه‌های‌ هادی‌ كه‌ در آن‌ واحد توسط‌ یك‌ شخص‌ قابل‌ لمس‌ باشد، قسمت‌های‌ برقدار،بدنه‌های‌ هادی‌، بیگانه‌، هادی‌های‌ حفاظتی‌ و الكترودهای‌ زمین‌ قطعاتی‌ هستند كه‌ در آن‌ واحد ممكن‌ است‌ در دسترس‌ باشد.

 20 - دسترس‌ - منطقه‌ ایست‌ كه‌ حدود آن‌ از محل‌ فعالیت‌ عادی‌ افراد قابل‌ لمس‌ باشد.

 21 - مقاومت‌ سیستم‌ اتصال‌ زمین‌ - مقاومت‌ معادلی‌ است‌ از مقاومت‌ الكترود زمین‌ و مقاومت‌ هادی‌های‌ اتصال‌ زمین‌ نسبت‌ به‌ جرم‌ كلی‌ زمین‌.

 بخش‌ سوم‌ - انواع‌ سیستم‌های‌ توزیع‌ نیروی‌ برق‌

 به‌ طور كلی‌ سه‌ نوع‌ سیستم‌ توزیع‌ نیرو به‌ شرح‌ زیر معمول‌ است‌:

 الف‌ - سیستم‌ توزیع‌ فشار ضعیف‌ سه‌ فاز و نول‌ و یا یك‌ فاز و نول‌ منشعب‌ شده‌ از آن‌ كه‌ مركز ستاره‌ آن‌ (طرف‌ ثانویه‌ ترانسفورماتور) مستقیماً به‌ زمین‌ وصل‌ بوده‌ و بدنه‎های‌ هادی‌ تاسیسات‌ الكتریكی‌ از طریق‌ هادی‌های‌ حفاظتی‌ با آن‌ نقطه‌ متصل‌ می‌شوند.

 (سیستم‌  T.N ) این‌ سیستم‌ خود دارای‌ سه‌ حالت‌ گوناگون‌ بشرح‌ زیر می‌باشد:

 الف‌ - 1 - هادی‌های‌ خنثی‌ و حفاظتی‌ در تمام‌ سیستم‌ مجزا از یكدیگر می‌باشند:

 

 

 الف‌ - 2 - هادی‌های‌ خنثی‌ و حفاظتی‌ در قسمتی‌ از تاسیسات‌ توام‌ نمی‌باشند:

 

 

 

الف‌ - 3 - هادی‌ خنثی‌ و حفاظتی‌ در تمام‌ سیستم‌ یكی‌ است‌:

 

 ب‌ - سیستم‌ توزیع‌ فشار ضعیف‌ سه‌ فاز و خنثی‌ و یا یك‌ فاز و خنثی‌ منشعب‌ شده‌ از آن‌ كه‌ مركز ستاره‌ ترانسفورماتور مستقیماً به‌ زمین‌ وصل‌ بوده‌ و بدنه‌ هادی‌ لوازم‌ و تاسیسات‌ الكتریكی‌ مستقل‌ از اتصال‌ زمین‌ سیستم‌ به‌ زمین‌ متصل‌ می‌شود. (سیستم‌  T.T )

 

 

 

 

ج‌ - سیستم‌ توزیع‌ فشار ضعیف‌ سه‌ فاز و خنثی‌ و یا یك‌ فاز و خنثی‌ منشعب‌ شده‌ از آن‌ كه‌ مركز ستاره‌ ترانسفورماتور توسط‌ یك‌ امپدانس‌ با مقاومت‌ به‌ زمین‌ وصل‌ می‌شود و یا اصلاً به‌ زمین‌ وصل‌ نمی‌شود (نسبت‌ به‌ زمین‌ عایق‌ است‌) و بدنه‌های‌ هادی‌ تاسیسات‌ الكتریكی‌ جداگانه‌ به‌زمین‌ وصل‌ می‌شوند. (سیستم‌ i.T.)

 

 

 

 یادآوری‌ - مفهوم‌ حروف‌ اختصاری‌ به‌ كار رفته‌ درمورد سیستم‌های‌ توزیع‌ نیرو به‌ ترتیب‌ زیر می‌باشد:

 حروف‌ اول‌ (سمت‌ چپ‌) تعیین‌ كننده‌ نوع‌ رابطه‌ سیستم‌ توزیع‌ نیرو با زمین‌ می‌باشد:

 T - یك‌ نقطه‌ از سیستم‌ مستقیماً به‌ زمین‌ وصل‌ شده‌ است‌.

 I - همه‌ قسمت‌های‌ برقدار نسبت‌ به‌ زمین‌ عایق‌ بوده‌ و یا یك‌ نقطه‌ از سیستم‌ از طریق‌ امپدانسی‌ به‌ زمین‌ وصل‌ شده‌ است‌.

 حروف‌ دوم‌ (سمت‌ راست‌) تعیین‌ كننده‌ نوع‌ رابطه‌ بدنه‌های‌ هادی‌ تاسیسات‌ الكتریكی‌ بازمین‌ می‌باشد.

 t  - بدنه‌های‌ هادی‌ ازنظر الكتریكی‌ بطور مستقیم‌ از اتصال‌ زمین‌ هر نقطه‌ ای‌ از سیستم‌ نیرو به‌ زمین‌ وصل‌ شده‌ است‌.

 n  - بدنه‌های‌ هادی‌ از نظر الكتریكی‌ بطور مستقیم‌ به‌ نقطه‌ زمین‌ شده‌ سیستم‌ نیرو وصل‌ شده‌ است‌ (در سیستم‌های‌ جریان‌ متناوب‌ و نقطه‌ زمین‌ شده‌ معمولاً نقطه‌ خنثی‌ می‌باشد).

ماده‌ 1: از انواع‌ سیستم‌های‌ گفته‌ شده‌ در بالا استفاده‌ از سیستم‌ اتصال‌ زمین‌ ردیف‌(الف‌) (سیستم‌ نوع‌T.N ) در كارگاه‌ها الزامی‌ می‌باشد مگر آنكه‌ نحوه‌ كارگاه‌ و استفاده‌ از سیستم‌های‌ ردیف‌ (ب‌) یا (ج‌) (سیستم‌ نوع‌ T.T یاIT ) ضروری‌ نماید و یا در موارد مخصوصی‌ كه‌ ممكن‌ است‌ لازم‌ باشد از روش‌های‌ ایمنی‌ دیگر مانند هم‌ پتانسیل‌ كردن‌ یا عایق‌ نمودن‌ یا روش‌های‌ دیگری‌ كه‌ در این‌ آیین‌نامه‌ ذكر نشده‌ است‌ استفاده‌ گردد، دراین‌ صورت‌ استفاده‌ از این‌ روش‌ها موكول‌ به‌ موافقت‌ مرجع‌ صلاحیت‌ داری‌ می‌باشد كه‌ توسط‌ وزارت‌ كار و امور اجتماعی‌ تعیین‌ می‌گردد.

ماده2: جهت‎اجرای‌ صحیح‌ مقررات‌ ایمنی‌ درمورد سیستم‌ T.N شرایط‌ زیر باید رعایت‌ شوند:

 الف‌ - بدنه‌های‌ هادی‌ دستگاه‌ها نباید به‌ صورت‌ انفرادی‌ به‌ زمین‌ وصل‌ شوند.

 ب‌ - هادی‌ خنثی‌ باید در محل‌ پست‌ ترانسفورماتور یا در محل‌ تحویل‌ نیروی‌ برق‌ و در محل‌های‌ مناسب‌ دیگری‌ در داخل‌ محوطه‌ كارگاه‌های‌ بزرگ‌ به‌ طور موثر و مطمئن‌ به‌ زمین‌ وصل‌ شده‌ باشد به‌ نحوی‌ كه‌ ولتاژ هادی‌ خنثی‌ نسبت‌ به‌ زمین‌ در صورت‌ بروز اتصال‌ به‌ زمین‌ به‌ مدت‌ طولانی‌ از مقدار مجاز 50 ولت‌ تجاوز ننماید. بنابر این‌ لازم‌ است‌ كه‌ مقدار كل‌ مقاومت‌ اتصال‌ زمین‌ از دو اهم‌ تجاوز نكند.

 ج‌ - در شبكه‌های‌ هوایی‌ با سطح‌ مقطع هادی‌ فاز تا 50 میلیمتر مربع‌ و در شبكه‌های‌ كابل‌ با سطح‌ مقطع‌ هادی‌ فاز تا 16 میلیمترمربع‌ و سطح‌ مقطع‌ هادی‌ خنثی‌ باید معادل‌ سطح‌ مقطع‌ هادی‌ فاز باشد و برای‌ سطح‌ مقطع‌ هادی‌ بالاتر می‌توان‌ سطح‌ مقطع‌ هادی‌ خنثی‌ را حدود نصف‌ سطح‌ مقطع‌ هادی‌ فاز انتخاب‌ نمود (جدول‌ شماره‌ 2).

د - چنانچه‌ سطح‌ مقطع‌ هادی‌های‌ فاز ( L1 , L2 , L3 ) كمتر از 10 میلیمتر مربع‌ باشد، هادی‌های‌ خنثی‌ (N) و حفاظتی‌ (PE) بایداز همدیگر مجزابوده‌ و فقط‌ در یك‌ نقطه‌ (نقطه‌‎مبدأ) به‎یكدیگر وصل‌ شده‌ باشند. در مورد سطح‌ مقطع‌ هادی‌های‌ فاز برابر 10 میلیمتر مربع‌ و بیشتر می‌توان‌ از یك‌ هادی‌ مشترك‌ به‌ عنوان‌ هادی‌ خنثی‌ و حفاظتی‌ استفاده‌ نمود. از محل‌ جداشدن‌ هادی‌های‌ خنثی‌ و حفاظتی‌ نباید آنها را در نقطه‌ دیگر مجدداً به‌ هم‌ وصل‌ نمود.

 هـ‌ - نصب‌ هادی‌ حفاظتی‌ و هادی‌ خنثی‌ باید عیناً با دقتی‌ كه‌ برای‌ نصب‌ هادی‌های‌ فاز به‌ كار می‌رود و یا همان‌ عایق‌ بندی‌ فازها و همراه‌ باآنها انجام‌ شود و ضمناً در شبكه‌های‌ جدید‎الاحداث‌ در صورتی‌ كه‌ توزیع‌ نیرو توسط‌ كابل انجام‌ شود، هادی‌ حفاظتی‌ نیز باید به‌ صورت‌ یكی‌ از رشته‌های‌ داخلی‌ كابل‌ پیش‌بینی‌ گردد.

 چنانچه‌ سیم‌ كشی‌ مدارها در داخل‌ لوله‌ انجام‌ گیرد،هادی‌ حفاظتی‌ نیز باید به‌ صورت‌ سیم‌ روپوش‌ دار از داخل‌ همان‌ لوله‌ عبور نماید.

 و - وسایل‌ حفاظتی‌ (مانند فیوزها، كلیدهای‌ خود كار و كلیدهای‌ مینیاتوری‌ و غیره‌) باید به‌ نحوی‌ انتخاب‌ شوند كه‌ در اثر بروز اتصال‌ كوتاه‌ بین‌ هادی‌ فاز و هادی‌ خنثی‌ (در بدترین‌ شرایط‌ ممكن‌ یعنی‌ در دورترین‌ نقطه‌ شبكه‌ مصرف‌ كننده‌) و یا اتصال‌ هادی‌ فاز به‌ هادی‌ حفاظتی‌، قطع‌ مدار هر چه‌ سریع‌تر مطابق‌ جدول‌ شماره‌ 1 انجام‌ پذیرد.


حداكثر زمان‌ قطع‌ به‌ ثانیه‌

حداكثر ولتاژ تماس‌ دست‌ (موثر)

 

5

1

5/0

2/0

1/0

05/0

03/0

50

50

75

90

110

150

220

280

 

 حداقل‌ جریان‌ اتصال‌ كوتاه‌ لازم‌ برای‌ قطع‌ سریع‌ وسیله‌ حفاظتی‌ یا معلوم‌ بودن‌ نوع‌ وسیله‌ و جریان‌ اسمی‌ آن‌ ( in ) و ضریب‌ انتخابی‌ ( k ) كه‌ تابعی‌ از نوع‌ شبكه‌ (هوایی‌ یا زیرزمینی‌) و محل‌ نصب‌ وسیله‌ حفاظتی‌ می‌باشد، تعیین‌ می‌گردد به‌ عبارت‌ دیگر باید:  kin  ia  كه‌ در آن‌  ia  حداقل‌ جریان‌ اتصال‌ كوتاه‌ لازم‌ برای‌ قطع‌ سریع‌ مدار می‌باشد.

ضریب K  در سیستم توزیع نیرو (شبكه هوایی یا كابلی تا كنتور و دو سیستم توزیع اختصاصی پست‎های داخل كارگاه در محل تابلوی توزیع اصلی فشار ضعیف باید برابر 5/2 انتخاب گردد.

 ضریب‌  k  در سیستم‌های‌ مصرف‌ كننده‌ (بعد از كنتور و در سیستم‌ توزیع‌ اختصاصی‌ درمحل‌ تابلوهای‌ توزیع‌ فرعی‌) باید به‌ شرح‌ زیر انتخاب‌ گردد:

 - فیوز زود ذوب‌ (همه‌ اندازه‌ ها)                                     5/3 K=

 - فیوز دیر ذوب‌ (برابر یا كمتراز 50 آمپر)                 5/3 K=

 - فیوزدیر ذوب‌ (برابر یا بیشتر از 63 آمپر)                       5 K=

 - كلید خودكار مینیاتوری‌                                   5/3 K=

 - كلیدهای‌ خودكار                          25/1 K=

 توضیح‌ آنكه‌ درمورد كلیدهای‌ خودكار، IN  جریان‌ تنظیمی‌ رله‌ اتصال‌ كوتاه‌ كلید می‌باشد.

ماده‌ 3: اتصال‌ زمین‌ مشترك‌ یا مجزای‌ فشار متوسط‌ و ضعیف‌ باید باتوجه‌ به‌ شرایط‌ زیر انتخاب‌ شود:

 الف‌ - استفاده‌ از یك‌ اتصال‌ زمین‌ به‌ عنوان‌ اتصال‌ زمین‌ سیستم‌ فشار متوسط‌ (11، 20، و 33) كیلوولت‌) و اتصال‌ زمین‌ حفاظتی‌ فشار ضعیف‌ در پست‌ ترانسفورماتور فقط‌ زمانی‌ امكان‌ پذیر می‌باشد كه‌ خط‌ یا خطوط‌ فشار متوسط‌ ورودی‌ به‌ پست‌ از نوع‌ زیر زمینی‌ (كابلی‌) باشد چنانچه‌ خط‌ یا خطوط‌ فشار متوسط‌ ورودی‌ به‌ پست‌ از یك‌ خط‌ یا خطوط‌ هوایی‌ منشعب‌ شده‌ باشد در صورتی‌ استفاده‌ از یك‌ اتصال‌ زمین‌ برای‌ فشار متوسط‌ و ضعیف‌ امكان‌ پذیر خواهد بود كه‌ طول‌ خط‌ یا خطوط‌ كابلی‌ بین‌ خط‌ هوایی‌ و پست‌ 3 كیلومتر یا بیشتر باشد.

 ب‌ - درصورتی‌ كه‌ خط‌ یا خطوط‌ فشار متوسط‌ هوایی‌ بوده‌ یا خطوط‌ ورودی‌ و خروجی‌ به‌ پست‌ ترانسفورماتور كابلی‌ ولی‌ منشعب‌ از خط‌ هوایی‌ و طول‌ آنها نیز كمتر از 3 كیلومتر باشد، اتصال‌ زمین‌ حفاظتی‌ (فشار ضعیف‌) و اتصال‌ زمین‌ سیستم‌ (فشار متوسط‌) باید مجزا بوده‌ و خارج‌ از حوزه‌ مقاومت‌ زمین‌ یكدیگر قرارگرفته‌ باشد به‌ عبارت‌ دیگر حداقل‌ فاصله‌ دو اتصال‌ زمین‌ از یكدیگر باید 20 متر یا بیشتر باشد.

 

 بخش‌ چهارم‌ - الكترود اتصال‌ زمین‌

ماده‌ 4: برای‌ ایجاد اتصال‌ زمین‌ می‌توان‌ یكی‌ از انواع‌ الكترودهایی‌ اتصال‌ زمین‌ زیر را انتخاب‌ نمود:

 الف‌ - الكترود اتصال‌ زمین‌ قائم‌(كوبیده‌ شده‌):

 - میله‌ فولادی‌ اتصال‌ زمین‌ با روكش‌ مسی‌ حدود 3 میلیمتر و با قطر میله‌ حداقل‌ 16 میلیمتر به‌ انضمام‌ كلسپ‌ انشعاب‌ و ارتباط‌ و سرچكش‌ خوار در داخل‌ زمین‌ به‌ عمق‌ مناسب‌ كوبیده‌ می‌شود.

 - میله‌ فولادی‌ گالوانیزه‌ به‌ قطر حداقل‌ 16 میلیمتر و لوله‌ فولادی‌ گالوانیزه‌ استاندارد به‌ قطر حداقل‌ 1 اینچ‌ و یا نبشی‌ گالوانیزه‌ نمره‌ 65 و یا سپری‌ گالوانیزه‌ نمره‌ 6 در داخل‌ زمین‌ به‌ عمق‌ مناسب‌ (حداقل‌ 3 متر) قرار داده‌ می‌شود.

 ب‌ - صفحه‌ و هادی‌ (داخل‌ چاه‌) با مشخصات‌ زیر:

 1 - ابعاد صفحه‌ مسی‌ باید حداقل‌ 1*5/0 مترو ضخامت‌ آن‌ حداقل‌ 2 میلیمتر باشد. هادی‌ مسی‌ اتصال‌ زمین‌ مرتبط‌ با صفحه‌ مسی‌ باید حداقل‌ دارای‌ سطح‌ مقطع‌ 50 میلیمتر مربع‌ بوده‌ و توسط‌ لحیم‌ سخت‌ (جوش‌ اكسیژن‌) به‌ صفحه‌ مسی‌ متصل‌ شود. این‌ هادی‌ نباید از نوع‌ افشان‌ باشد در صورت‌ استفاده‌ از هادی‌ چند مفتوله،‌ قطر هر مفتول‌ آن‌ نباید از حدود 8/1 میلیمتر كمتر باشد.

 2 - ابعاد صفحه‌ فولاد گالوانیزه‌ باید حداقل‌ 1*5/0 متر و ضخامت‌ آن‌ 3 میلیمتر باشد. هادی‌ اتصال‌ زمین‌ جهت‌ ارتباط‌ با صفحه‌ گالوانیزه‌ باید حداقل‌ دارای‌ سطح‌ مقطع‌ 100 میلیمتر مربع‌ در مورد تسمه‌ (حداقل‌ 30*5/3 میلیمتر) و 95 میلیمتر مربع‌ در مورد هادی‌ چند مفتوله‌ باشد و با لحیم‌ سخت‌ (جوش‌ اكسیژن‌) به‌ صفحه‌ متصل‌ شود. این‌ هادی‌ باید از جنس‌ فولاد گالوانیزه‌ بوده‌ و نباید از نوع‌ افشان‌ باشد.

 تبصره‌ 1 -  صفحه‌ باید به‌صورت‌ عمودی‌ در داخل‌ زمین‌ قرار گیرد.

 تبصره‌ 2 -  حداقل‌ فاصله‌ لبه‌ فوقانی‌ صفحه‌ الكترود از سطح‌ زمین‌ نباید از 1 متر كمتر باشد.

 تبصره‌ 3 -  صفحه‌ باید در عمقی‌ كه‌ رطوبت‌ زمین‌ به‌ صورت‌ دائم‌ وجود دارد نصب‌ گردد (مقدار این‌ عمق‌ بسته‌ به‌ موقعیت‌ محلی‌ بسیار متفاوت‌ می‌باشد).

 تبصره‌ 4 -  اطراف‌ صفحه‌ الكترود باید با مخلوطی‌ از نمك‌ و خاكه‌ ذغال‌ چوب‌ و خاك‌ نرم‌ سرند شده‌ به‌ ترتیب‌ به‌ نسبت‌ حجمی‌ 1و4 و35 پر شود، سپس‌ خاك‌ سرند شده‌ در داخل‌ چاه‌ ریخته‌ شده‌ و متناوباً آب‌ به‌ آن‌ اضافه‌ و با دقت‌ كوبیده‌ گردد تا خاك‌ داخل‌ چاه‌ به‌ طور كامل‌ متراكم‌ و از نشت‌ بعدی‌ آن‌ جلوگیری‌ بعمل‌ آید.

 تبصره‌ 5 -  به‌ جای‌ استفاده‌ از صفحه‌ مسی‌ می‌توان‌ هادی‌ مسی‌ مربوط‌ به‌ اتصال‌ زمین‌ را به‌ قطر 8/0 متر و به‌ تعداد 5 حلقه‌ در ته‌ چاه‌ چمبره‌ نمود.

 ج‌ - الكترودهای‌ اتصال‌ زمین‌ افقی‌ به‌ شرح‌ زیر:

 1 - این‌ الكترودها در عمق‌ 5/0 الی‌ 1 متر از سطح‌ زمین‌ دفن‌ شده‌ و طول‌ آنها در حالی‌كه‌ فقط‌ از یك‌ الكترود به‌صورت‌ شعاعی‌ استفاده‌ شود تا حدود 100 متر انتخاب‌ می‌گردد، این‌ الكترودها را می‌توان‌ به‌صورت‌ چند شعاع‌ (حداكثر 6 شعاع‌) در فواصل‌ زاویه‌ ای‌ حداقل‌ 60 درجه‌ از یكدیگر نیز نصب‌ نمود بعد از خواباندن‌ الكترود،خاك‌ سرند شده‌ همراه‌ با آب‌ روی‌ آن‌ ریخته‌ و كوبیده‌ می‌گردد.

 اتصال‌ اشعه‌ فوق‌ الذكر به‌ یكدیگر و هادی‌ اتصال‌ زمین‌ باید به‌وسیله‌ لحیم‌ سخت‌ (جوش‌ اكسیژن‌) انجام گیرد.

2- تسمه‌ مسی‌ باحداقل‌ سطح‌ مقطع‌50میلیمتر مربع‌ و حداقل‎ضخامت‌ آن‌2میلیمتر می‌باشد.

3 - سیم‌ مسی‌ با حداقل‌ سطح‌ مقطع‌ 35 میلیمتر مربع‌ بوده‌ و نباید از سیم‌ افشان‌ برای‌ این‌ منظور استفاده‌ نمود.

 4 - تسمه‌ فولاد گالوانیزه‌ با حداقل‌ سطح‌ مقطع‌ 100 میلیمتر مربع‌ و حداقل‌ ضخامت‌ 5/3 میلیمتر می‌باشد و معمولاً برای‌ این‌ منظور از تسمه‌ فولادی‌ گالوانیزه‌ به‌ ابعاد استاندارد 5/3*30 میلیمتر استفاده‌ می‌شود.

 

 بخش‌ پنجم‌ - هادی‌ اتصال‌ زمین‌

ماده‌ 5: جنس‌ و سطح‌ مقطع‌ هادی‌ اتصال‌ زمین‌ (اتصال‌ بین‌ الكترود زمین‌ و نقطه‌ خنثی‌ تاسیسات‌) به‌ قرار زیر می‌باشد:

 الف‌ - هادی‌ فولادی‌ با روكش‌ مسی‌ با سطح‌ مقطع‌ حداقل‌ 100 میلیمتر مربع‌ فولاد.

 ب‌ - سیم‌ مسی‌ چند مفتوله‌ با سطح‌ مقطع‌ حداقل‌ 50 میلیمتر مربع‌ (ازنوع‌ افشان‌ نباشد).

 ج‌ - تسمه‌ فولاد گالوانیزه‌ به‌ ابعاد حداقل‌ 5/3*30 میلیمتر.

 د - تسمه‌ مسی‌ با سطح‌ مقطع‌ حداقل‌ 50 میلیمتر مربع‌ و حداقل‌ ضخامت‌ 2 میلیمتر می‌باشد.

 تبصره‌ 1 -  كلیه‌ اتصالات‌ مربوط‌ به‌ اتصال‌ زمین‌،در انتهای‌ الكترود اتصال‌ زمین‌ باید با لحیم‌ سخت‌ (جوش‌ اكسیژن‌) انجام‌ گیرد و در انتهای‌ دیگر آن‌ (محل‌ اتصال‌ به‌ نقطه‌ خنثی‌ تابلو) اتصال‌ باید با پیچ‌ و مهره‌هایی‌ از جنس‌ خود هادی‌ و یا از جنس‌ برنز انجام‌ شود.

 اتصالات‌ باید در مقابل‌ خوردگی‌ و زنگ‌ زدگی‌ كاملاً مقاوم‌ و مصون‌ بوده‌ و قطر پیچ‌ و مهره‌ها نباید از 10 میلیمتر( M 10 )كمتر باشد.

 تبصره‌ 2 -  هادی‌ اتصال‌ زمین‌ در صورتی‌ كه‌ از نظر مكانیكی‌ و حفاظت‌ نشده‌ باشد باید قابل‌ رویت‌ بوده‌ و در برابر عوامل‌ مكانیكی‌ احتمالی‌ و مواد شیمیایی‌ محافظت‌ گردد برای‌ محافظت‌ این‌ هادی‌ نباید از لوله‌های‌ فلزی‌ استفاده‌ نمود و حتی‌ المقدور سعی‌ شود هادی‌ در طولهای‌ زیاد در مقابل‌ اجسام‌ حجیم‌ فلزی‌ قرار نگیرد.

 تبصره‌ 3 -  در مسیر هادی‌ اتصال‌ زمین‌ در نقطه‌ ای‌ مناسب‌ لازم‌ است‌ یك‌ محل‌ اتصال‌ پیچی‌ كه‌ در مواقع‌ انجام‌ اندازه‌ گیری‌ مقاومت‌ زمین‌ باز خواهد شد پیش‌بینی‌ گردد. این‌ نقطه‌ ممكن‌ است‌ همان‌ نقطه‌ وصل‌ هادی‌ اتصال‌ زمین‌ به‌ نقطه‌ خنثی‌ تاسیسات‌ باشد.

 

 بخش‌ ششم‌ - ابعاد هادی‌های‌ حفاظتی‌ و خنثی‌

ماده‌ 6: جهت‌ ارتباط‌ بدنه‌های‌ لوازم‌ و تجهیزات‌ به‌ نقطه‌ خنثی‌ باید حداقل‌ از هادی‌ مسی‌ طبق‌ جدول‌ شماره‌ 2 استفاده‌ شود.


جدول‌ شماره‌ 2 - حداقل‌ سطح‌ مقطع‌ هادی‌ حفاظتی‌

 

هادی‌ فاز

هادی‌ حفاظتی‌ عایق‌ دار

هادی‌ مسی‌ لخت‌

هادی‌ عایقدار

كابل‌ 4 رشته‌ای‌

هادی‌ با حفاظت‌ مكانیكی‌

هادی‌ بدون‌ حفاظت‌مكانیكی‌

5/1

5/2

4

6

10

16

25

35

50

70

95

120

150

185

240

300

400

5/1

5/2

4

6

10

16

16

16

25

35

50

70

70

95

-

-

-

5/1

5/2

4

6

10

16

16

16

25

35

50

70

70

95

120

150

185

5/1

5/1

5/2

4

6

10

16

16

25

35

50

50

50

50

50

50

50

4

4

4

4

6

10

16

16

25

35

50

50

50

50

50

50

50

 

 تبصره‌ 1 -  هادی‌ مسی‌ لخت‌ (مربوط‌ به‌ جدول‌ شماره‌ 2) نباید در طول‌ مسیر خود تا محل‌ اتصال‌ با هادی‌ خنثی‌ با زمین‌ تماس‌ الكتریكی‌ داشته‌ باشد. مقصود از زمین‌ كلیه‌ هادی‌های‌ بیگانه‌ اجزاء ساختمان‌ (كف‌، دیوار و سقف‌) و غیره‌ می‌باشد.

 تبصره‌ 2 -  استفاده‌ از هادی‌ آلومینیومی‌ به‌ عنوان‌ هادی‌ حفاظتی‌ ممنوع‌ می‌باشد.

ماده‌ 7: هادی ‌خنثی‌: سطح‌ مقطع‌های‌ خنثی‌ درمقایسه‌ با هادی‌ فاز باید مطابق‌ جدول‌ شماره3 زیر باشد:


جدول‌ شماره‌ 3 - حداقل‌ سطح‌ مقطع‌ هادی‌ خنثی‌

 

 

 

هادی‌ فاز

سطح‌ مقطع‌ هادی‌ها (میلیمتر مربع‌)

هادی‌ خنثی‌

سیم‌ عایق‌ دار در داخل‌ لوله‌ و كابل‌ها

سیم‌ لخت‌ در شبكه‌های‌ هوایی‌ در سیم‌ كشی‌های‌ روكار در داخل‌ و خارج‌ ساختمان‌ها

5/1

5/2

4

6

10

16

25

35

50

70

95

120

150

185

240

300

400

5/1

5/2

4

6

10

16

16

16

25

35

50

70

70

95

120

150

185

-

-

4

6

10

16

25

35

50

50

50

70

70

95

120

150

185

 

 بخش‌ هفتم‌ - هم‌ پتانسیل‌ كردن‌

ماده‌ 8: درهر كارگاه‌ یا محیط‌ كار(كه‌ ممكن‌ است قسمتی‌ از یك‌ ساختمان‌ را اشغال‌ كرده‌ باشد) یك‌ هادی‌ هم‌ بندی‌ باید كلیه‌ قسمت‌های‌ هادی‌ بیگانه‌ و هادی‌های‌ حفاظتی‌ را از نظر الكتریكی‌ به‌ شرح‌ زیر به‌ یكدیگر وصل‌ نماید.

 - هادی‌ حفاظتی‌ اصلی‌

 - هادی‌ اتصال‌ زمین‌

 - لوله‌های‌ اصلی‌ آب‌

 - لوله‌های‌ اصلی‌ گاز

 - لوله‌های‌ اصلی‌ حرارت‌ مركزی‌

 - لوله‌های‌ اصلی‌ فاضلاب‌

 - قسمت‌های‌ فلزی‌ ساختمان‌ (ستون‌ها، خرپاهای‌ اصلی‌، در و پنجره‌ها در صورتی‌ كه‌ از طریق‌ اجزای‌ فلزی‌ ساختمانی‌ به‌ اسكلت‌ فلزی‌ وصل‌ نشده‌ باشد.)

 - میزهای‌ فلزی‌ كه‌ به‌ صورت‌ ثابت‌ نصب‌ شده‌ باشند.

 - میزهای‌ فلزی‌ متحرك‌ (با هادی‌ قابل‌ انعطاف‌ و گیره‌ مخصوص‌ اتصال‌ زمین‌ موقت‌).

ماده‌ 9: سطح‌ مقطع‌ هادی‌ هم‌ بندی‌ برای‌ هم‌ پتانسیل‌ كردن‌ باید با مقررات‌ مربوط‌ به‌ هادی‌ حفاظتی‌ (بخش‌ 6 جدول‌ شماره‌ 2) مطابقت‌ داشته‌ و مخصوصاً هدایت‌ الكتریكی‌ آن‌ باید با نظیر هادی‌ حفاظتی‌ اصلی‌ تاسیسات‌ برابر بوده‌ و سطح‌ مقطع‌ آن‌ در مواردی‌ كه‌ حفاظت‌ مكانیكی‌ نداشته‌ باشد از 6 میلیمتر مربع‌ كمتر نباشد معهذا انتخاب‌ سطح‌ مقطع‌ این‌ هادی‌ مقدار بیش‌ از 25 میلیمتر مربع‌ در مواردی‌ كه‌ جنس‌ آن‌ از مس‌ بوده‌ و یا با هدایت‌ الكتریكی‌ معادل‌ وقتی‌ كه‌ جنس‌ آن‌ از مس‌ نباشد، ضروری‌ نخواهد بود.

این آیین‎نامه مشتمل بر7 بخش شامل9 ماده و10تبصره به استناد ماده 47 قانون كار تدوین و در سی و نهمین جلسه شورایعالی حفاظت فنی مورخ 28/2/1365 به تصویب رسید.

صفحات جانبی

نظرسنجی

    لطفاً نظرات خود را درمورد وبلاگ با اینجانب در میان بگذارید.(iman.sariri@yahoo.com)نتایج تاکنون15000مفید و 125غیرمفید. با سپاس


  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :