برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات.

دایره المعارف تاسیسات برق (اطلاعات عمومی برق)

هدف از این مقاله آشنا کردن شما با طرز کار یک تقویت کننده ی عملیاتی ساده و چگونگی استفاده از آن به عنوان مقایسه کننده ی ولتاژ در پروزه ی روبات تعقیب کننده ی خط برای تبدیل سیگنال های دریافتی از سنسور ها به صورت های منطقی 0 و 1 که برای تزریق به میکرو کنترلر به کار میرود میباشد.

امروزه انواع مختلفی ازopamp ها به صورت آی سی و با قیمت های بسیار ارزان در دسترس طراحان میباشد. برای مثالLM324 یک نمونه از این آی سی ها است که با داشتن چهار تقویت کننده ی عملیاتی یکی از محبوبترین این آی سی ها می باشد.
تمام opamp ها دارای دو ورودی هستند یکی ورودی (-) و دیگری ورودی (+) .
چنانچه سیگنالی به ورودی (-) اعمال شود این سیگنال با فاز مخالف در خروجی ظاهر میشود همچنین اگر سیگنال را به ورودی (+) اعمال کنیم سیگنال خروجی به صورت همفاز با ورودی ظاهر میشود.
یکی از کاربردهای مهم opamp ها استفاده از آنها به عنوان مقایسه کننده ی ولتاژ میباشدبه این معنی که یک تقویت کننده ی عملیاتی با بهره ی زیاد دو ولتاژ ورودی را با هم مقایسه کرده و در خروجی خود سیگنالی تولید میکند که برابر بودن و یا برابر نبودن ورودی ها را مشخص میکند.
یکی از دو ورودی opamp ها برای اعمال ولتاژ مرجع میباشد که معمولا به وسیله ی یک پتانسیومتر ایجاد میشود.

در صورتی که ولتاژ رفرنس به ورودی (-) اعمال شود 3 حالت زیر به وجود می آید :

1-اگر ولتاژ اعمال شده به ورودی برابر ولتاژ مرجع باشد آنگاه خروجی 0 میشود.
2-اگر ولتاژ اعمال شده به ورودی بیشتر از ولتاژ مرجع باشد خروجی ولتازی مثبت است.
3-اگر ولتاژ اعمال شده به ورودی کمتر از ولتاژ مرجع باشد خروجی ولتازی منفی است.

به دلیل بهره ی زیاد مقایسه کننده ها هنگامی که ولتاژ ورودی از ولتاژ مرجع میگذرد مقایسه کننده از خود عکس العمل ناگهانی نشان میدهد و از یک سطح ولتاژ به سطح دیگر میرود. به همین دلیل از این مقایسه کننده ها در مدارات شامل سنسور استفاده میشود.

حال در صورتی که ولتاژ رفرنس به ورودی (+) اعمال شود سیگنال خروجی در مقایسه با سیگنال ورودی معکوس میشود به این معنی که هنگامی که ولتاژ ورودی از ولتاژ مرجع بیشتر شود خروجی Low میشود.
در شکل زیر مدار داخلی آی سی LM324 که دارای 4 تقویت کننده ی عملیاتی است و همچنین نحوه ی اتصال سنسورهای مادون قرمز به آن نشان داده شده همانطور که دیده میشود پایه های۳ , ۱۰,۵و 12 به یکدیگر و به ولتاژ رفرنس که توسط پتانسیومتر تولید میشود متصل میشود و از این طریق میتوان دقت سنسورها را تغییر داد.



پایه ی 4 از آی سی به ولتاژ +5 ولت و پایه ی 11 را به زمین متصل میکنیم در آخر پایه های ,۱ 7, 8و 14 از آی سی را میتوان به عنوان ورودی میکرو استفاده کرد.


قبل از اتصال این پایه ها به میکروکنترلر برای اطمینان از کارکرد آن و همچنین تنظیم پتانسیومتر میتوانید پس از اتصال منبع تغذیه با قرار دادن یک قطعه کاعذ سفید در فاصله ی معینی از سنسور ها آن را تنظیم کنید. در این صورت باید با قرار دادن کاغذ سفید مقابل هر سنسور دیود نورانی مربوط به آن سنسور روشن و با قرار دادن کاغذ سیاه خاموش شود.

توجه شود که در صورت حذف کردن مقاومت های متصل به دیودهای نورانی دیگر خروجی های آی سی برای میکرو کنترلر مطلوب نخواهد بود اما میتوانید 4 دیود نورانی و مقاومت های متصل به آن را از مدار حذف کنید.




تقویت کننده های عملیاتی به اختصار آپ امپ نامیده می شو ند.و به صورت مدار مجتمع در دسترس می باشند.این تقویت کننده ها از پایداری بالایی برخوردارند.، و با اتصال ترکیب مناسبی از عناصر خارجی مثل مقاومت،خازن،دیود و غیره به آنها،می توان انواع عملیات خطی و غیر خطی را انجام داد.


از ویژگیهای اختصاصی تقویت کننده های عملیا تی ورودی تفاضلی و بهره بسیار زیاد است.



این المان الکترونیکی اختلاف میان ولتاژهای ورودی در پای های مثبت و منفی را در خروجی با تقویت بسیار با لایی آشکار می سازد.حتی اگر این اختلاف ولتاژ کوچک نیز باشد.،آنرا به سطح قابل قبولی از ولتاژ‌ در خروجی تبدیل می کند.به شکل مداری این المان در زیر توجه کنید.



این المان همواره دارای دو پایه مثبت و منفی در ورودی،این دو پایه ورودی مستلزم یک پایه در خروجی هستند.
پایه ورودی مثبت را در اصطلاح لاتین noninverting و پایه منفی را inverting می گویند.







نحوه عملکرد op_amp


این المان بسته به وضعیت پایه های ورودی و خروجی دارای شرایط و عملکرد متفاوتی خواهد شد که در زیر به توضیح راجب این وضعیت ها می پردازیم.


اگر inverting > noninverting باشد.خروجی به سمت منفی VSS اشباع می شود.منظور از منفی VSS مقدار منفی ولتاژ تغذیه آیسی است. مثلا اگر ولتاژ ورودی 5 ولت باشد و ورودی پایه منفی دارای ولتاژی بزرگتر از ورودی پایه مثبت باشد.خروجی به سمت منفی 5 ولت به اشباع می رود.


اگر inverting < noninverting باشد.خروجی به سمت مثبت VSS اشباع می شود.مثلا اگر تغذیه آیسی 5 ولت باشد.و ورودی پایه مثبت دارای ولتاژی بزرگتر از پایه منفی باشد.خروجی به سمت مثبت 5 ولت به اشباع می رود.به شکل توجه کنید این شکل گویای همه مطالب است.همانطور که مشاهده می کنید.،هر جا که اختلاف ولتاژ ورودی مثبت باشد.خروجی به اشباع مثبت VSS می رود.و همچنین هر جا که اختلاف ولتاژ ورودی منف با شد خروجی به منفی VSS می رود.
منظور از اختلاف ولتاژ ،اختلاف بین ورودی مثبت از منفی است.







بدون قرار دادن فیدبک از خروجی به ورودی، ماکزیمم اشباع در خروجی با کمترین اختلاف ولتاژ‌ در پایه های مثبت و منفی ورودی بوجود می آید.در این حالت مدار شما بسیار نویز پذیر است.

در حالت ایده آل منظور حالت غیر عملی است.،در این حالت op-amp ها دارای مقاومت ورودی بی نهایت تقویت سیگنال ورودی در خروجی به صورت بی نهایت و مقاومت خروجی صفر هستند.

در حالت واقعی گین یا تقویت بین ولتاژ های مثبت و منفی ورودی محدود می شود.

بین پایه های ورودی و خروجی آپ امپ جریانی وجود ندارد.و این تنها ولتاژ ورودی است که خروجی را کنترل می کند.





استفاده از فیدبک در آپ امپ


با استفاده از فیدبک می توانید میزان تقویت ولتاژ های ورودی در خروجی را تعیین کنید.فیدبک می تواند.،از خروجی به هر یک از پایه های مثبت و منفی صورت گیرد.در آپ امپ اغلب فیدبک از خروجی به پایه منفی صورت می گیرد این نوع فیدبک را فیدبک منفی یا negative feedback می نامند.


با استفاده از فرمول زیر می توانید. میزان تقویت یا گین(gain) را در این نوع از فیدبک به راحتی محاسبه کنید.





در فرمول فوق Rf همان مقاومت فیدبک است.که در شکل زیر با نام R2 و از خروجی به پایه منفی ورودی زده شده است.منظور از Rin نیز مقاومت ورودی است.،که در شکل زیر با نام R1 می باشد.


بنابر فرمول فوق اگر Rf برابر صفر باشد دیگر تقو یتی وجود ندارد.،و GAIN برابر یک می شود.در این حالت ولتاژ خروجی برابر ولتاژ ‌ورودی است.در این وضعیت آپ امپ تنها به صورت یک بافر مجزا کننده یا ISOLATE کننده جریان ورودی از خروجی عمل می کند.شکل زیر نشان می دهد چگونه خروجی بدون استفاده از مقاومت به پایه منفی ورودی فیدبک زده شده است.










آپ امپ در حالت مقایسه گری یا Comparator

در این حالت کوچکترین اختلاف بین ولتاژ های ورودی تقویت شده و در خروجی نمایان می شود.

در این وضعیت خروجی زمانی high یا سوییچ می شود.که مقدار ولتاژ‌ در پایه inverting یا منفی به سطح ولتاژ‌ در پایه noninverting یا مثبت برسد.این ولتاژ در شکل زیر برابر vref است.

از این نوع مدار جهت مقایسه ولتاژ های ورودی به خصوص در سنسورها استفاده می شود.
در این مدار به جای مقاومت R2 می توانید از پتانسیومتر جهت تعیین ولتاژ‌ Vref و تنظیم آن به صورت دلخواه استفاده کنید.














تقویت کننده مستقیم (noninverting amplifier)


در این حالت ورودی منفی یا inverting توسط مقاومت R1 زمین می شو د.و فیدک نیز از خروجی توسط مقاومت R2 به ورودی منفی فیدبک داده می شود.در این حالت خروجی کاملا هم فاز با ورودی خواهد بود.





تغذیه Op-Amp

در بعضی موارد Op-Amp ها نیاز به دو منبع تغذیه مثبت و منفی دارند.

اگر ما مایل باشیم که تنها از خروجی مثبت آپ امپ استفاده کنیم.در واقع منظور ولتاژ های مثبت در خروجی است.در این

حالت می بایست منفی Vss را به زمین متصل کنیم.ولتاژ‌ مثبت را تنها به پایه تغذیه مثبت وصل کنیم.

در این حالت شما بایستی از دو باطری یا از یک منبع تغذیه دوتایی مثبت و منفی استفاده کنید.


نکاتی درباره Op-Amp

هیچگاه تغذیه مثبت و منفی آپ و امپ را به صورت معکوس وصل نکنید.،با این کار Op-Amp خواهد سوخت.
تغذیه ورودی های مثبت و منفی می بایست.از مقادیر ورودی در پایه های inverting و noninverting بیشتر باشد.سیگنال های ورودی و خروجی را توسط خازنهای 1.0ufتا 0.1uf زمین کنید تا از تاثیر نویز در مدار خود جلوگیری کنید.


در حالت ایده آل آپ امپ ها دارای مقاومت ورودی بالا و در نتیجه جریان ورودی در حد صفر و مقاومت خروجی صفر می باشند.همچنین در این حالت ولتاژ‌ در ورودی های مثبت و منفی با یکدیگر مساوی هستند.



صفحات جانبی

نظرسنجی

    لطفاً نظرات خود را درمورد وبلاگ با اینجانب در میان بگذارید.(iman.sariri@yahoo.com)نتایج تاکنون15000مفید و 125غیرمفید. با سپاس


  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :