تبلیغات
برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات. - اشعه چیستRay

برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات.

دایره المعارف تاسیسات برق (اطلاعات عمومی برق)

 

اشعه چیست

اشعه شکلی از انرژی است که با سرعت نور در فضا منتشر می شود . در طبیعت انواع مختلفی از تشعشعات وجود دارد . بطور کلی تشعشعات را به دو دسته طبیعی و مصنوعی ( ساخت بشر ) تقسیم می کنند . موجودات زنده کره زمین هر روزه در معرض تشعشعات مختلفی از منابع گوناگون می باشند ، منابعی طبیعی چون خورشید ، کهکشانها ، هوا و زمین  منابع طبیعی تابش تشعشعات هستند . از سویی دیگر استفاده از روشهای تشخیصی و درمانی همچون رادیولوژی ، سی تی اسکن ، پزشکی هسته ای و رادیوتراپی (درمان برخی بیماریهای بدخیم توسط اشعه ) ، تراکم سنجی استخوان و نیز سکونت در نزدیکی نیروگاههای هسته ای و یا حتی استفاده از وسایلی چون تلفن همراه میکروفرهای آشپزخانه (اشعه مادون قرمز) ، کنترل دستی (از راه دور) وسایل صوتی وتصویری ، چراغ های لیزری (نوعی اسباب بازی ) انسان را تحت تابش نوع مصنوعی تشعشعات ساخت بشر قرار می دهد. دریافت اشعه از منابع طبیعی همچون گاز رادون موجود در هوا که اشعه آلفا ساطع می کند و تشعشعات صادر شده از مصالح ساختمانی که در مجاورت ما قرار دارند قابل کنترل نیستند . البته جای نگرانی برای دریافت اینگونه تشعشعات نیست چراکه مقدار آن بسیار کم است و مشکلی ایجاد نمی کند . نگرانی اصلی در مورد تشعشعان ساخت بشر است که روز به روز انسان را در مقابل تشعشعات بیشتر قرار می دهد .

خواص اشعه

اشعه همچون نور با سرعت بسیار زیادی قادر است در هوا سیر کند . بسته به نوع اشعه ، قادر است از هوا ، خلأ و یا حتی فلزات با ضخامتهای مختلف ، سنگ و... عبور کند . در برخورد اشعه با مواد مقداری از آن در ماده جذب شده و مقداری از آن در سطح ماده پراکنده و به اطراف منتشر می شود . امروزه بشر توانسته است با کشف خواص اشعه استفاده های مفیدی از آن برده  ( مثلأ درمان برخی سرطانها ) و این توان را به دست آورده که آن را مهار کند . اشعه    می تواند بر روی مواد به خصوص موجودات زنده اثرات مخربی        برجای بگذارد به همین خاطر متخصصان حفاظت در برابر اشعه و زیست شناسان پرتو ها راه های حفاظت در برابر تشعشعات مختلف را در اختیار ما قرار داده اند . اثراتی که در اثر استفاده  بی رویه این گونه تشعشعات روی می دهد  شامل انواع سرطانها ، آب مروارید ، عقیمی موقت یا دائم ، سقط جنین ، ناهنجاریهای  مادرزادی ، عقب ماندگیهای ذهنی و جسمی و ... است . لذا شایسته است هر یک افراد جامعه با شناخت تشعشعات اطراف خود راه حفاظت در برابر آنها را فرا گرفته و از بروز آسیبهای جدی جلوگیری به عمل آورند .

در زیر خواص برخی از تشعشات ، منابع تولید و راههای حفاظت در برابر آنها ذکر شده است.

اشعه ایکس  (X)

مکان و منبع تولید

تهیه عکسهای رادیولوژی ، سی تی اسکن و انجام تست سنجش تراکم استخوان ، صفحه تلویزیون و مانیتورهای کامپیوتر (در فاصله های خیلی نزدیک) به استثنای مانیتورهای LCD

خواص

از آب ، چوب ، آهن و اکثر فلزات دیوارهای حفاظت نشده با ضخامتهای کم عبور کرده و به بافتهای بدن آسیب می رساند مگر اینکه مقدار آن کنترل شده باشد .

راه حفاظت

ü        استفاده هر چه کمتر از روشهای رادیولوژی و سی تی اسکن

ü        توجه به علائم هشدار دهنده اشعه در مکانهایی که از این نوع اشعه ها استفاده می شود .

ü        توجه به راهنمایی های پرسنل رادیولوژی و سی تی اسکن و پزشک معالج

ü        پوشیدن روپوشهای سربی محافظ در هنگام عکسبرداری .

ü        عدم اصرار به پزشک در خصوص نوشتن عکس اضافی جهت اطمینان!

اشعه گاما (γ)

مکان و منبع تولید

انجام آزمایشات پزشکی هسته ای (گاما اسکن ) و رادیوتراپی

 خواص

از آب ، چوب ، آهن و اکثر فلزات دیوارهای حفاظت نشده با ضخامتهای کم عبور کرده و به بافتهای بدن آسیب می رساند مگر اینکه مقدار آن کنترل شده باشد .

راه حفاظت

ü        توجه دقیق به راهنمایی های پرسنل بخشهای پزشکی هسته ای و رادیوتراپی .

اشعه ماورا بنفش ( فرابنفش)

مکان و منبع تولید

نور خورشید  ، لامپهای ماورابنفش که جهت ضد عفونی کردن مکانها و وسایل به کار می روند ، جوشکار ی فلزات

خواص

در عمق کمی از بافت بدن انسان نفوذ کرده و در صورت تابشهای روزانه و طولانی مدت باعث  حالتی شبیه به آفتاب سوختگی  ، سوختگی شبکیه چشم  ، تیرگی پوست و چروکیدگی آن و یا سرطان پوست می شود .

راه حفاظت

ü        پوشیدن لباسهای آستین بلند و استفاده از دستکشهای تابستانی و کلاه لبه دار به خصوص در افرادی که پوست نازک و روشن دارند  و همچنین کشاورزانی که مدت های طولانی در زیر آفتاب به مدت طولانی کار می کنند .

ü        استفاده از عینکهای آفتابی ضد اشعه ماورابنفش (قیمت اینگونه عینکها چهار تا هشت برابرقیمت عینکهای موجود در کیوسکهای عینک فروشی است )

ü        استفاده از عینکهای مخصوص در هنگام جوشکاری

ü        استفاده از کرمهایی که پوست را در مقابل اشعه فرابنفش محافظت   می کند . (در این زمینه از پزشکان متخصص پوست راهنمایی بیشتر بخواهید ).

ü        از نگاه مستقیم حتی از پشت عینک آفتابی به خورشید اجتناب کنید علی الخصوص هنگامی که خورشید گرفتگی اتفاق می فتد.

ü        توصیه می شود در روزهای آفتابی خصوصأ در ساعت 9 تا 10 صبح و بعدازظهر ها در ساعت 2 تا 3 در معرض آفتاب قرار نگیرید.

لیزر

مکان و منبع تولید

چشمه های لیزر در پزشکی ، چراغ قوه های لیزری که به عنوان اسباب بازی مورد استفاده قرار می گیرند .

خواص

این اشعه می تواند در نقطه ای که تابش می شود  باعث گرم شدن بافت گردد. سوختگی پوست و شبکیه چشم ( بسته به شدت اشعه ، درجه آسیب رسانی متفاوت است )

راه حفاظت

ü        به هیچ وجه به نور لیزر مستقیماً نگاه نکنید حتی برای یک لحظه.

ü        حتی الامکان از خریدن اسباب بازیهای لیزری خودداری کنید.

اشعه مادون قرمز ( فرو سرخ )

مکان و منبع تولید

انواع کنترل های از راه دور بدون آنتن  ، فلزات گداخته و قرمز و نور خورشید .

خواص

گرم کردن و یا سوختگی پوست و بافت چشم  ( بسته به شدت اشعه درجه آسیب رسانی متفاوت است ) .

راه حفاظت

ü        در هنگام استفاده از کنترل از راه دور لنز آن به سمت چشم کسی نباشد . (این اشعه همچون  اشعه ایکس و گاما و فرابنفش دیده نمی شود).

ü        پوشیدن لباسهای آستین دار و استفاده از عینکهای مخصوص در مورد کسانی که با اجسام گداخته کار       می کنند ( آهنگرها و ریخته گرها).

تهیه و تدوین :

محمد پورقنبری کارشناس رادیولوژی بیمارستان امام رضا (ع)

منبع :

·          رادیوبیولوژی برای رادیولوژیست (دكتر حسین مزدارانی)

·          اینترنت

 

ناشناخته X

 

سال 1985 (8نوامبر) صبح ,عصر یا شب است نمیدانم اما اتاق تاریک است و مردی پر تلاش در تلاش ,خستگی ,گرسنگی ,ضعف و تنهایی هیچکدام مانع تلاش مرد نمیشود . در تیوب دستسازش الکترونها شتاب میگیرند تا تحقیقات او را شتاب دهند . اما مشکلی پیش امده ,نور ...

نور حاصل از تخلیه الکتریکی بین دو الکترود اجتناب نا پذیر است ,کنراد تیوب شیشه ای اش را درون مقوایی سیاه میپیچد  و همچون شب روشنایی ان را میگیرد . رضایتمندانه شاید برای روشن کردن چراغ میرود که وجود پر تلاطمش ناگاه مثل کوهی بر جا خشکش میزند ,چرا روی این نیز روشن شده است ,میچرخد و تیوب را نگاه میکند از ان که نوری خارج نمیشود . به سمت نور میرود ,کاغذی بی جان جان گرفته و میدرخشد . اما چه چیز صفحه فلورسنت را تحریک کرده ...باید چیزی ناشناخته باشد

نگاهی به تیوب میکند ,باید چیزی باشد ,نا شناخته ای که این فاصله سه پایی را به این سرعت طی میکند .

ارزش این ناشناخته را میداند ,به هیچ چیز دست نمیزند و شاید هر چه را در اطراف خود میبیند مینویسد .فرصتی نایاب است که شاید دیگر تکرار نشود . پس تا نور هست و راهنمایی میکند باید استفاده کرد . اولین کاری که به ذهنش میرسد این است که مانع رسیدن این ناشناخته به میز شود . پس کتابی را در مسیر ان قرار میدهد ,نور کم میشود اما هنوز خود نمایی میکند ,تکه ای چوب ,قطعه ای الومینیوم باز هم نور روی میز میدرخشد . خوشحال است ,زیرا با ناشناخته ای اشنا شده است و دستش به ناگاه در برابر ان قرار میگیرد ,ناشناخته از دستان خسته او هم عبور میکند ,اما برای قدردانی از تلاشش ,استخوانهای محفوظ در پوست و گوشت او را برایش به نمایش میگذارد و کنراد هیجان زده و خوشحال این ناشناخته را اشعه ناشناخته (X _ray) مینامد ...

                                    ♣♣♣♣♣

...جهانیست کوچک و محدود ,خالی از هر گونه هوا .در ان سو نمیدانم چپ است یا راست اما همه چیز منفی است . پیر مردی اخمو در غار تنهایی خود نشسته و در خود پیچیده است . پر از افکار منفی ,گاه گاهی از شدت خشم چهره اش بر افروخته و سرخ  میشود و پسران کوچکش از ترس ,از او فاصله میگیرند به این امید که روزی از او فرار کنند . در این سو همه چیز مثبت است و پیرزنی پیر و فرسوده و صورتی پر چروک ایستاده و گاه گاهی همچون جوانی چون قاصدکی در هوا میچرخد و دختران کوچکش را  تاب میدهد . دختران مهجوبش در چند لایه دامن مادرشان پنهان شده اند که میدانند در هر چه پوشیده تر باشد با ارزشتر است ...

روزی ساعتی ان پسران شلوغ و پر جنب و جوش که داستانها در مورد ان سوی جهان شنیده اند ,برای فرار از خشم او ,برای رسیدن به ان سوی جهان خود را در باد موافق رها میکنند . وقتی به ان سو میرسند خود را در هفت شهر عشق میبینند و هر کدام بر حسب همت خود کنار یکی از ان مه رویان ارام میگیرند حاصل این هم نشینی چیزی نیست جز اشعه ناشناخته ...

اشعه ناشناخته تاب ماندن کنار ان زوج کوچک را ندارد و چاره ای جز رفتن در خود نمیبیند و او هم راه جهانی نا شناخته را در پیش می گیرد هنوز نرفته به سدی میرسد فلزی ,فیلتری بزرگ که به هر کدام ضعیف هستند فرمان ایست میدهد اما انها که قوی ترند بی توقف عبور میکنند . تا به دروازه خروج میرسند و انجا کولیماتوری پیر با چراغی کم نور راه را به انها نشان میدهد .

...وقتی بدنی رنجور و بیمار در برابر خود میبینند ,میفهمند که بی هدف افریده نشده اند ,پس بی معطلی خود را به بدن بیمار میزنند و با دقت مثل دیدبانی پر تجربه هر چه  سر راه خود میبینند به خاطر میسپارند و از ان سوی بدن بیمار خارج میشوند . بعضی از انها که اطلاعاتی کاذب بر داشته اند جز زیان چیزی به همراه ندارند ,پس لیاقت ادامه این راه را ندارند . گریدی که از شدت عصبانیت در حال لرزیدن است سر راه انها نشسته و مانع از حرکت انها میشود .

اشعه ناشناخته وقتی ماموریت خود را انجام داد باید به استقبال مرگ برود که چاره ای جز این نیست اما چه بهتر که بعد از مرگ خود را جاودان کنند . پس بار دیگر بدن بی رمق خود را از دیواره فرسوده کاست عبور میدهند تا مثل سالها قبل که برادرانشان صفحه روی میز رونتگن را روشن کردند انها نیز همین کار را کنند و این بار نه برای شناخته شدن بلکه برای تحویل اطلاعاتی که به خاطرش افریده شدند و اشعه ناشناخته در تابوت کوچک خود که به افتخار فداکاریش ان را از باریم و نقره ساخته اند ارام میگیرد و سنگ قبر سیاه رنگش نشان او را برای همیشه نگه میدارد ...

ان ناشناخته های بی هدف که به دنیا امدن خود را پوچ میدانند در فکر انتقام بر میایند و عقده خود را بر سر حیاتی ترین مولکول (اب )خالی میکنند و او را با خود همراه میکنند تا خشم خود را نثار ارثیه اجدادی انسان کنند .DNAای را که از ترس در کرماتین پیچیده شده از هم باز میکنند و با شمشیر برنده خود دست و پای کروموزومها را قطع می کنند .

                                     ♣♣♣♣♣

خدایا ما را در شناخت این ناشناخته و تمام ناشناخته ها یاری کن ...

خدایا ما را مردانی پر تلاش برای شناخت ناشناخته های ناشناخته قرار بده ...

تهیه و گردآوری : میثم ملکشاهی دانشجوی کاردانی رادیولوژِی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه

 

                                                        BONE DENSITOMETERY

تراکم سنجی استخوان جهت اندازه گیری محتویات معدنی استخوان استفاده می شود و این اندازه گیری کاهش توده استخوانی را بخوبی نشان می دهد .

تراکم سنجی استخوان جهت تشخیص پوکی استخوان و تعیین ریسک شکستگی استخوان بسیار مفید است .

اغلب روشهای اندازه گیری مواد معدنی استخوان  BONE MINERAL DENSITY (BMD)سریع و بدون درد می باشد .

روشهای در دسترس BMD  شامل DEXA  و استفاده از ایکس و سی تی اسکن ستون فقرات ، مچ دست    ، بازو و یا ساق پا (QUANTITY CT  یا QCT ) و یا استفاده از روش الترا سوند می باشد.

برای mass screening purposes ( اهداف غربالگری عمومی ) یک نوع روش رسپتومتری قابل حمل و پرتابل وجود دارد .در این روش از یک وسیله  dexa x-ray یا واحد  quantitive ultrasound  استفاده میشود . هر دو نوع این آزمایشات موبایل ، مچ دست ، انگشتان یا پاشنه را مورد آزماشی قرار می دهد . روشهای موبایل دنسیتومتری دقت تکنیکهای ثابت و غیر موبایل را ندارد چون تنها یک استخوان را مورد آزمایش قرار می دهند .

استخوانی که مواد معدنی خود را از دست داده باشد ضعیف شده و احتمال شکستگی بالایی دارد و  bone densitometry  قبل از شکستگی و احساس ضعف در استخوان این کاهش را نشان می دهد . DEXA رایجترین روش دنسیتومتری است . این روش بی درد بوده و احتیاج به هیچ تزریق ، روش تهاجمی ، مسکن یا رژیم خاص و مراقبتهای ویژه ندارد . در طی این آزمون بیمار روی تخت دراز کشیده و سیستم قسمتهای مورد نظر بدن را اسکن میکند ( بطور معمول مهره های پایینی ستون فقرات و لگن ) مدت زمان اسکن تنها چند دقیقه است . اشعه مورد استفاده در DEXA  کمتر از chest x-ray است . دانسیته استخوانی هر بیمار با نمودار افراد سالم مقاسیه می شود و نتیجه اعلام می شود .

روش جدید اندازه گیری استئوپروز استفاده از التراسوند است . سیستم التراسوند اندازه گیری مواد مهدنی استخوان ، بسیار کوچکتر  و ارزانتر از  dexa  است و زمان انجام این کار حدود یک دقیقه می باشد .

مزایای استفاده از التراسوند دنسیتومتری

1. هیچ اشعه یونسازی وجود ندارد .

2. امکان تکرار تصاویر ناحیه مورد نظر

3. مشخص شده میزان مواد معدنی ناحیه مورد نظر به همراه حدود هندسی آن

4. دقت 5%

5. کنترل اتوماتیک درجه حرارت برای معتبرترین اندازه گیری

6. کالیبراسیون دقیق و کنترل داخلی

7. سرعت بالای ازمون 3ms

8. نمایش رنگی تصاویر برای ارزیابی بهتر دانسیته

9.قیمت کم نسبت به تجهیزات  DEXA

10. دخیره سازی تصاویر بیماران برای مدت طولانی به منظور پیگیری

11. دسترسی آسان به تصاویر برای اپراتور

12. ضبط تصاویر پاشنه

13.مقایسه بین چند تصویر

DEXA equipment

دو نوع سیستم DEXA وجود دارد  : وسیله مرکزی  Central device  و فرعی Peripheral device

Central DEXA دانسیته استخوانی را در استخوانهای HIP و مهره ها اندازه می گیرد در حالیکه PERIPHERAL device  دانسیته را در مچ دست و پاشنه و انگشتان اندازه گیری می کند .

سیستم مرکزی در بیمارستان و مراکز پزشکی استفاده می شود در حالیکه پریفرال در داروخانه ها و مراکز موبایل پزشکی قابل استفاده است .

Central یک میز تخت و بزرگ و یک بازو آویزان دارد که بازو به جلو و عقب قابل حرکت است و بنابراین تخت می تواند به عنوان تخت درمان یا صندلی آزمایش برای بیماران ویژه استفاده شود.

Peripheral device   فقط 30 کیلوگرم وزن دارد و شامل یک جعبه متحرک است که فضایی برای قرارگیری با جهت تصویربرداری دارد.

سیستم DEXA  یک بیم اشعه باریک و غیر قابل روئیت اشعه X با دز کم دارد و انرژی را به سمت استخوان می فرستد . اشعه ایکس در دو انرژی با دو پیک مجزا وجود دارد یک پیک به طور عمده بوسیله بافت نرم جذب می شود و دیگری بوسیله استخوان . میزان جذب شده بوسیله بافت نرم در نهایت تفریق شده و آنچه باقی می ماند دانسیته بافت استخوانی است . اشعه استفاده شده در این روش 1/0 اشعه استاندارد CHEST X-RAY  است.

آزمون DEXA بین 10 تا 30 دقیقه طول می کشد که البته به نوع تجهیزات و قسمتی از بدن که مورد آزمایش قرار می گیرد بستگی دارد.

در طی آزمون دتکتورها به آرامی روی ناحیه مورد نظر حرکت کرده و تصویر را روی مونیتور ثبتمی کنند .

نتایج آزمون

آزمون تراکم استخوان با دو حد مطلوب یا معیار مقایسه می شود : افراد بالغ و جوان سالم (T-Score) و افراد مسن (Z-Score)

نتیجه BMD شما با نتیج BMD  افراد بالغ 25 تا 35 ساله هم جنس و هم اقلیم شما مقایسه می شود . میزان standard deviation  SD ( انحراف از معیار استاندارد ) تفاوت بین BMD  شما و آن گروه افراد سالم است . این نتیجه T-Score  شماست .

T-Score مثبت نشان می دهد که استخوان شما قویتر از حد نرمال است و T-Score منفی بیانگر ضعیف بودن استخوان شما نسبت به حالت نرمال است.

TY = young normal

 طبق بیان سازمان بهداشت جهانی ، استئوپروز طبق جدول زیر تعریف می شود :

معیاری باری پوکی استخوان در زنان T-Score  :

نرمال 0/1 کاهش تراکم استخوان  BMD بین 2/5 SD  تا 0/1-  زیر رنج افراد جوان بالغ است

پوکی استخوان > 2/5 BMD- پایینتر از رنج افراد سالم جوان

پوکی استخوان شدید > 2/5 BMD – پایینتر از رنج افراد سالم جوان است و بیماران دو یا چند شکستگی دارند .

بطور معمول احتمال شکستگی استخوان با هر SD زیر نرمال دو برابر می شود . بنابراین شخصی با یک BMD،  1SDزیر نرمال یعنی T-Score = 42 برابر فرد سالم احتمال شکستگی دارد . وقتی این اطلاعات به دست می آید ، فرد با احتمال بالای شکستگی می تواند به هدف جلوگیری از شکستگیهای آینده درمان شود .

از جهت دیگر BMD شما با یک معیار سنی مقایسه میشود . این مورد Z-Score  نام دارد که دراین مرحله نتیجه BMD شما با فرد همسن ، هم وزن و هم قد شما مقایسه می شود .

استئوپروز شایعترین بیماری متابولیکی استخوان است . این بیماری با کاهش ضخامت قشر استخوان ، کاهش تعداد و اندازه ترابکولهای استخوان اسفنجی ( یعنی اختلالاتی که در آنها تمام استخوان درگیر می شود ) مشخص می شود . هر تغییری در سرعت تشکیل و جذب که جذب را از تشکیل استخوان بیشتر کند می تواند از توده استخوانی بکاهد .

این واقعیت که در بعضی از زنان با پیدایش یائسگی از بین رفتن استخوان سرعت می گیرد و هرگاه قبل از سن یائسگی طبیعی ، تخمدانهای زنی برداشته شود و دچار پوکی استخوان  پیشرس می شود حاکی از آن است که استروژنها نقش مهم در جلوگیری از تحلیل استخوان دارند .

ادامه دارد....

تهیه و گرد آوری : امین رضایی کاردان رادیولوژی مرکز آموزشی درمانی طالقانی کرمانشاه

http://aopk.blogfa.com/page/maghalat.aspx

صفحات جانبی

نظرسنجی

    لطفاً نظرات خود را درمورد وبلاگ با اینجانب در میان بگذارید.(iman.sariri@yahoo.com)نتایج تاکنون15000مفید و 125غیرمفید. با سپاس


  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :