برق. قدرت. کنترل. الکترونیک. مخابرات. تاسیسات.

دایره المعارف تاسیسات برق (اطلاعات عمومی برق)

ایلان ماسک برنامه ریزی کرده که سکونت در مریخ را ظرف پنج سال آینده شروع کند. ماسک تویتی منتشر کرد مبنی بر اینکه «پیشرفت های بزرگ» در برنامه اش را در کنگرۀ بین المللی اخترشناسی(IAC) در آدلاید ارائه خواهد داد که به احتمال زیاد یک وسیله نقلیه چهل طبقه و دو بخشی بنام سیستم حمل و نقل بین سیاره ای است که قرار است ۱۰۰-۲۰۰ نفر را به سیاره سرخ حمل کند.
 
برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ

وقتی صفحه نمایش «سال ۲۰۲۲» را نشان داد، ماسک توضیح داد: «این رقم اشتباه نیست… اگرچه آرمانی است.» شرکت اسپیس ایکس(SpaceX) قرار است حداقل ۲ سفینه فضایی باری را در سال ۲۰۲۲ بر روی مریخ فرود بیاورد تا «منابع آب را تأیید کرده و خطرات را شناسایی کند» و «نیرو، معدن و زیرساخت های حیاتی را برای پروازهای آتی تهیه کند.» منابع آب برای ایجاد سوخت دیزل به جهت بازگشت سفینه ها و بارهای انسانی به زمین حیاتی هستند.

در سال ۲۰۲۴، ماسک قصد دارد چهار سفینه را آماده کند که دو عدد از آنها هر یک مجهز به ۱۰۰ خدمه خواهند بود و دو عدد دیگر برای حمل بار استفاده می شوند و یک سفر سه ماهه خواهند داشت. این مأموریت دارای مواد لازم برای ساخت انبار، سوخت – پنل های خورشیدی و تجهیزات معدن کاری به جهت تصفیه آب و CO2 – می باشد.
 
برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ

سپس، پایگاه شروع به رشد کرده و با یک سفینه شروع به کار می کند، سپس چند سفینه، سپس شهر و بعد شهر بزرگتر می شود. ماسک گفت که سپس سطح و جو این سیاره را به گونه ای تغییر می دهند که «به مکان بهتری برای زندگی تبدیل شود.» ماسک در ابتدا این سیستم را در کنگره بین المللی سال گذشته در گوادالاخارا، مکزیک، معرفی کرد و برنامه کامل سکونت با جزئیات در یک مجله علمی در ماه ژوئن منتشر شد.
 
برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ
 
برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ

با این حال، برنامه های او برای رویدادِ امسال توسط لاکهیلد مارتین معرفی شد و درست ساعاتی قبل از ورود ماسک به آدلاید، وی جزئیات مفهوم ایستگاه پایۀ مریخ را در کنفرانس توضیح داد: لاکهیلد قصد دارد ظرف یک دهۀ آینده انسان ها را وارد مریخ کند؛ وی هماهنگی های لازم را با دروازه فضایی عمیق قمری ناسا و کاوشگر سطح مریخ انجام داده است.
 
برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ

تقریبأ ۵۰ دقیقه پس از کنفرانس لاکهیلد، ماسک کنفرانس مطبوعاتی خود که پس از کنفرانس لاکهیلد برنامه ریزی شده بود را کنسل کرد. اما همانطور که به نظر می رسد، برنامه ماسک در حال حاضر رسیدن به مریخ در سال ۲۰۲۲ است و همانطور که در میان مردم آدلاید گفت، «به نظرم فهمیده ایم چگونه بهای آن را بپردازیم.» انسان ها در ماژول شاتل BFR سفر می کنند. در عکس زیر آخرین مشخصات را مشاهده می کنید:
 
برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ

کاهش هزینه های مأموریت تا نرخ واقعیِ ۱۰۰ هزار دلار آمریکا یا کمتر به شدت به استفاده اسپیس ایکس از یک سیستم «پیوندی و اتصالی خودکار» بستگی دارد. ماژول BFR برای رسیدن به مدار پایینی زمین به ۱۵۰ تن سوخت نیاز دارد، اما ۱۵۰ تن سوخت دیگر برای طی کردن کل مسیر تا مریخ نیاز است. ماسک گفت: «اگر تانکر قابلیت استفادۀ مجدد داشته باشد، فقط باید هزینه سوختگیری مجددِ دیزل را پرداخت کنید؛ این کار اساس ارزان سازی این کار است.»
 
برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ

به گفته ایلان ماسک، سال بعد مهارت های اتصال خودکار دراگون ۲ را در ترکیب با ISS بدون دخالت انسان رونمایی می کنیم. بودجه ماژول BFR از ماهواره های فرودی و خدمات ISS تأمین می شود. و ماسک برنامه ریزی کرده این ماژول خدمات ISS را انجام دهد، اگرچه در عکس بالا به شدت کوچک جلوه می کند. اما در واقعیت یک راکت خیلی بزرگ است و در حال تکامل وسایل نقلیه می باشد:
 
 برنامه جذاب ایلان ماسک برای سکونت در مریخ

فضای کابین دارای یک حجم فشرده شده بزرگتر از A380 است که مکانی را برای ۴۰ کابین و نواحی مشترک ایجاد می کند. ماسک گفت که «برای یک سفر ۳ تا ۶ ماهه، احتمالأ به یک کابین نیاز دارید، نه یک جای نشستن.» این کابین در واقع می تواند پنج تا شش نفر را جای دهد، اما دو تا سه نفر ایده آل است و ظرفیت ۱۰۰ نفر در هر پرواز را دارا می باشد. این سفینه فضایی همچنین شامل پناهگاه در برابر طوفان خورشیدی، انبار، گالری و محل تفریحی است. و در واقع دو موتور فرود در نمونۀ اول خراب شده است.


این دستگاه عظیم‌الجثه یکی از بزرگترین ساخته‌‌‌‌های بشری در زمینه‌‌‌‌ی علم اخترشناسی است و با ۱۸ آینه‌اش عمق فضا را کاوش خواهد کرد.

این برنامه‌‌‌‌ی بلند پروازانه‌‌‌‌ی ناسا که جایگزین تلسکوپ فقید و باورنکردنی هابل خواهد شد از توانایی‌‌‌‌های بسیار انعطاف‌پذیری برخوردار خواهد بود و می‌‌‌تواند در محدوده‌‌‌‌ی مرئی، فروسرخ و فرابنفش به کاوش بپردازد تا دانش بشری را پیرامون محیط بیکران فضا گسترش دهد.

این تلسکوپ که از حدود ۲۰ سال پیش طرح‌ریزی شده قادر خواهد بود اولین نسل از ستارگان را که دنیای ما را روشن کردند مشاهده کند؛ ضمن اینکه می‌‌‌تواند نحوه‌‌‌‌ی شکل گیری کهکشان‌‌‌‌های نخستین و نحو‌ه‌ی تکامل ستارگان به سیستم‌‌‌‌های منظومه‌‌‌‌ای در دنیاهای دور و بسیاری دیگر از پدیده‌‌‌‌های جالب فضایی را به ما نشان دهد. اگر این تلسکوپ نیز همچون نسل‌‌‌‌های پیشین خود کار کند می‌‌‌توان انتظار داشت یکی از مفیدترین ابزارهای ساخته‌‌‌‌ی دست بشر در راه شناخت هستی باشد. ساخت این تلسکوپ –در اتاق تمیز مرکز فضایی ناسا در مریلند توسط بازوهای رباتیک انجام می‌‌‌شود؛ چرا که آینه‌‌‌‌های شش ضلعی آن که حدود ۱.۳ متر قطر خواهند داشت وزنی معادل ۴۰ کیلوگرم دارند و می‌‌‌بایست با دقت تمام سر جای خود قرار گیرند. جنس این آینه‌‌‌‌ها از بریلیوم بسیار سبک وزن خواهد بود که بر روی آن پوشش از طلا قرار گرفته است تا بتواند نور فروسرخ را به بهترین وجه ممکن بازتاب دهد.

به گفته‌‌‌‌ی مدیر این مرکز، ساخت این تلسکوپ حاصل همکاری بسیاری از متخصصان و مهندسانی است که به شکلی بی وقفه و با انگیزه موفق شدند تا این پروژه‌‌‌‌ی عظیم علمی را تا این مرحله پیش ببرند. نصب نخستین بخش از آینه‌‌‌‌ی این تلسکوپ در واقع نخستین بخش از مرحله‌‌‌‌ی پایانی سرهم بندی این تلسکوپ است.

برای آشنایی بیشتر با مراحل ساخت این تلسکوپ می‌‌‌توانید از اینجا به صورت زنده مراحل ساخت تلسکوپ جیمز وب در ناسا را مشاهده کنید.

آ»اده سازی جیمز وب




شرکت SpaceX با نام کامل Space Exploration Technologies یک شرکت آمریکایی تولیدکننده‌ی تجهیزات و ماشین‌آلات صنعت هوافضا است. مرکز این شرکت در هاوتهورن (Hawthorne) کالیفرنیا واقع است. موسس اسپیس ایکس، کارآفرین سرشناس آمریکایی ایلان ماسک (Elon Musk) است. او هدف از تاسیس این شرکت را کاهش هزینه‌ی حمل و نقل‌های فضایی و اجرای پروژه‌ی اسکان بشر در مریخ عنوان کرده است. از محصولات و پروژه‌های اصلی این شرکت می‌توان سری موشک‌های فالکون و فضاپیماهای دراگون را نام برد. هر دوی این پروژه‌های در حال حاضر به موفقیت رسیده و محموله‌های مختلف را به مدار زمین ارسال می‌کنند.

اسپیس ایکس

تاریخچه تاسیس

در سال ۲۰۰۱، ایلان ماسک طرحی مفهومی با نام Mars Oasis ارائه کرد. هدف این پروژه، ساخت یک گلخانه‌ی کوچک برای پرورش گیاه در سیاره‌ی مریخ بود. او برای جذب نظر مردم و سازمان فضایی ناسا، تصمیم گرفت تا تعدادی راکت ارزان‌قیمت از روسیه خریداری کند؛ اما سفر او به این کشور بی‌نتیجه بود و ماسک نتوانست موشک‌هایی با قیمت مناسب پیدا کند.

در نهایت اون تصمیم گرفت که موشک‌های ارزان‌قیمت را در کشور خود بسازد. ماسک با بررسی‌های اولیه متوجه شد که قیمت مواد اولیه‌ی به کار رفته در تولید یک موشک، تنها ۳ درصد از مبلغ آن را شامل می‌شود. او در نهایت به این نتیجه رسید که می‌توان با تغییر ساختار شرکت تولید کننده و استفاده از فناوری‌های ماژولار، قیمت تمام شده‌ی موشک‌ها را تا یک دهم کاهش داد و باز هم سود ۷۰ درصدی داشت. پس از مطالعات اولیه، کار اسپیس ایکس با تولید ساده‌ترین نمونه‌ی موشک‌های فضایی شروع شد. این تصمیم برای جلوگیری از درگیر شدن در طراحی و تولیدات پیچیده و ورشکستگی شرکت تازه تاسیس گرفته شد.

در سال ۲۰۰۲، ماسک به دنبال نیرو برای شرکت جدیدش بود. اولین نفری که با ماسک مصاحبه کرد، تام مولر بود. با پیوستن تام مولر به ایلان ماسک، شرکت SpaceX به‌صورت رسمی تاسیس شد. مانند بسیاری از شرکت‌های تازه تاسیس، اسپیس ایکس نیز روزهای ابتدایی را در یک گاراژ در ال سگوندو کالیفرنیا سپری کرد.

شرکت اسپیس ایکس تا کنون رشد سریعی را تجربه کرده است. این شرکت در سال ۲۰۰۲ تاسیس شد، در سال ۲۰۰۵ حدود ۱۶۰ کارمند داشت و تعداد کارمندان آن تا سال ۲۰۱۰ به ۱۱۰۰ نفر رسید. تعداد کارمندان این شرکت در حال حاضر نزدیک به ۶ هزار نفر است. ایلان ماسک در یک سخنرانی در سال ۲۰۱۶ اعلام کرد که به خاطر پروژه‌های انجام شده پیرامون تکنولوژی سلاح‌های پیشرفته، این شرکت تنها می‌تواند کارمندان آمریکایی استخدام کند.

اسپیس ایکس

تا پایان سال ۲۰۱۲، این شرکت حدود ۴۰ پرتاب به فضا داشت که درآمدی حدود ۴ میلیارد دلار را عاید آنها کرد. بسیاری از این قراردادهای فضایی هنوز برای این شرکت درآمد ایجاد می‌کنند. مشتریان اسپیس ایکس، از انواع مختلف تجاری تا دولتی (مانند NASA) هستند. تا سال ۲۰۱۳، این شرکت حدود ۵۰ قرارداد پرواز در آینده داشته که دو سوم آنها مربوط به مشتریان تجاری بوده‌اند.

اهداف

یکی از اهداف تاسیس اسپیس ایکس، کاهش هزینه‌ی سفرها و نقل و انتقالات فضایی بوده است. ماسک تصمیم دارد هزینه‌ی سفرهای فضایی را تا یک دهم کاهش دهد. آنها برای حمل و نقل فضایی نیز برنامه‌ای جدی دارند تا قیمت انتقال هر کیلوگرم بار به فضا را تا ۱۱۰۰ دلار کاهش دهند.

از دیگر اهداف مهم تاسیس این شرکت، توسعه‌ی سیستم پرتاب قابل بازیافت بوده است. این شرکت آزمایشات متعددی برای تحقق این هدف انجام داده و به نتایج مثبتی نیز رسیده است. آنها قصد دارند سیستمی طراحی کنند که موشک پرتاب شده به فضا که در مدار زمین قرار گرفته، بتواند به ایستگاه پرتاب بازگشته و برای پرتاب مجدد آماده شود. توسعه‌ی این پروژه نیازمند طراحی و ساخت موشک‌های پیشرفته و همچنین آماده‌سازی ایستگاه‌های پرتاب برای انجام چند پرتاب متوالی است. در مصاحبه‌ای که یکی از مدیران این شرکت در سال ۲۰۱۳ انجام داده عنوان شده است که در صورت نهایی شدن این پروژه، می‌توان هزینه‌ی پرتاب موشک به فضا را تا ۷ میلیون دلار کاهش داد که دستاوردی قابل توجه است.

اسپیس ایکس

ایلان ماسک در مصاحبه‌ای که در سال ۲۰۱۱ انجام داده، یکی دیگر از اهداف خود را، محقق کردن سفرهای فضایی به سیاره‌ی مریخ عنوان کرده است. او در سال ۲۰۱۰ تحقیقاتی انجام داد و به این نتیجه رسید که می‌توان سیاره‌ی مریخ را برای زندگی انسان‌ها آماده کرد. در ژوئن ۲۰۱۳، ماسک پروژه‌ای بزرگ در این زمینه مطرح کرد. این پروژه (Interplanetary Transport System) متشکل از موشک‌ها، ایستگاه‌های فضایی و کپسول‌های فضایی پیشرفته است که توانایی حمل مسافر به مریخ و بازگشت آنها به زمین را دارند. در سال ۲۰۱۴، جین شاتول مدیر عملیاتی اسپیس ایکس اعلام کرد که به محض آماده شدن پروژه‌های falcon Heavy و Dragon 2 تمرکز مهندسان این شرکت بر پیاده‌سازی پروژه‌ی مریخ خواهد بود.

ماشین آلات و تجهیزات فضایی

اسپیس ایکس در حال حاضر ۲ نوع موتور موشک تولید می‌کند. موتورهای مرلین (Merlin) که با سوخت کروزین یا نفت سفید کار می‌کنند و موتورهای نوع دوم کمکی یا پیشرانه که با نام دراکو (Draco/SuperDraco) شناخته شده و سوخت هایپرگل دارند. سوخت هایپرگل که در صنایع فضایی استفاده می‌شود، ترکیبی از ۲ ماده است که بدون نیاز به عاما محرک مانند جرقه و تنها با قرار گرفتن مواد تشکیل دهنده در کنار هم فعال می‌شود. موتورهای مرلین هر ۲ سری موشک اصلی اسپیس ایکس یعنی فالکون ۹  و Falcon Heavy را می‌رانند. از دیگر محصولات این شرکت می‌توان به فضاپیمای Dragon اشاره کرد. این فضاپیما که توسط فالکون ۹ به فضا پرتاب می‌شود، برای حمل بار در ارتفاع پایین مدار زمین به کار می‌رود. محصول دیگر این خانواده، Dragon 2 است که برای حمل مسافر به فضا در حال آماده‌سازی است.

اسپیس ایکس

موتور موشک

اسپیس ایکس از ابتدای تاسیس، ۳ سری موتور موشک تولید کرده است. خانواده‌ی مرلین و کسترل (Kestrel) که برای پرتاب موشک‌ها به کار می‌روند و خانواده‌ی دراکو که وظایف کنترلی و پیشرانه بر عهده دارند. این شرکت در حال حاضر مشغول توسعه‌ی ۲ موتور جدید به نام‌های سوپردراکو و رپتور (raptor) است.

موتورهای خانواده‌ی مرلین از اکسیژن مایع (LOX) و نفت تصویه شده (RP-1) به عنوان سوخت استفاده می‌کنند. طراحی اصلی این موتورها به‌گونه‌ای است که برای بازگشت به زمین و سطح دریا و استفاده‌ی مجدد قابل بهره‌برداری باشند.

موتورهای کسترل تغذیه‌ی سوخت با فشار دارند و از سوختی مشابه مرلین استفاده می‌کنند. معماری آنها شبیه خانواده‌ی مرلین است و تنها تفاوت این دو، نبود پمپ توربو در سری کسترل است. این موتورها به جای پمپ توربو از فشار مخزن استفاده می‌کنند. جنس مواد به کار رفته در نازل این موتورها، آلیاژ نیوبیوم تقویت شده است.

موتورهای شتابی دراکو، از مونومتیل هیدرازین به همراه نیتروژن تتروکساید به عنوان سوخت استفاده می‌کنند. این موتورها در هر بار شتاب‌دهی، ۴۰۰ نیوتون شتاب وارد می‌کنند. استفاده‌ی اصلی از خانواده‌ی دراکو، در فضاپیماهای دراگون است. این موتورها در فضاپیماهای مذکور نقش سیستم کنترل واکنش دارند. موتورهای در حال ساخت سوپردراکو، قدرت و شتاب بیشتری داشته و برای توسعه‌ی سیستم پرتاب و فرود فضاپیمای Dragon 2 آماده می‌شوند.

موشک‌های فالکون

از سال ۲۰۱۰، تمرکز اصلی SpaceX روی موشک‌های فالکون بوده است. اولین محصول این سری، فالکون یک بود که به عنوان یک نمونه‌ی اولیه، در سال ۲۰۰۸ پروازی موفقیت‌آمیز برای رساندن محموله به مدار زمین در ارتفاع پایین داشت. عضو بعدی خانواده‌ی فالکون که پیشرفته‌تر نیز هست، فالکون ۹ نام دارد. این موشک میان‌رده توانایی حمل ۲۲۸۰۰ کیلوگرم بار به مدار زمین را دارد. رقیبان اصلی این موشک، Delta IV شرکت بوئینگ و Atlas V شرکت ULA هستند.

اسپیس ایکس

اواین پرتاب فالکون ۹ در ۴ ژوئن سال ۲۰۱۰ انجام شد. اولین پرتاب تجاری این محصول نیز  در ۲۲ می سال ۲۰۱۲ انجام شد که در نتیجه‌ی آن فالکون ۹ به عنوان اولین فضاپیمای تجاری شناخته شد که توانسته بود محموله‌ای را به ایستگاه بین‌المللی فضایی تحویل دهد. تا مارس سال ۲۰۱۷، موشک‌های فالکون ۹ تعداد ۳۰ ماموریت موفق و ۲ شکست را پشت سر گذاشته‌اند. یکی از شکست‌های این موشک‌ها بلافاصله پس از پرتاب و دیگری در زمان آماده‌سازی و سوخت‌گیری پیش از پرتاب بوده است.

در سال ۲۰۱۱، شرکت اسپیس ایکس توسعه‌ی محصول جدید خود با نام Falcon Heavy را شروع کرد. این موشک متشکل از ترکیب ۳ تایی بخش اصلی فالکون ۹ و ۲۷ موتور مرلین 1D است. بخش اول این موشک توانایی حمل ۶۳۹۵۷ کیلوگرم بار را دارد. در صورت موفقیت پروژه و نهایی شدن تولید این موشک، Falcon Heavy به عنوان قدرتمندترین موشک جهان شناخته خواهد شد. گفته شده اولین پرواز این موشک در ماه نوامبر سال جاری انجام خواهد شد.

کپسول‌های دراگون (Dragon)

اسپیس ایکس در سال ۲۰۰۵ اعلام کرد که قصد دارد تا پایان دهه، برنامه‌ای فضایی-تجاری در زمینه‌ی حمل و نقل انسان به فضا اجرا کند. محصول نهایی این پروژه، فضاپیماهای مخروطی دراگون هستند که توانایی حمل بار یا حداکثر ۷ فضانورد را به مدار زمین و بالاتر از آن دارند. ناسا در سال ۲۰۰۶ اعلام کرد که اسپیس ایکس به عنوان طرف قرارداد برای حمل بار و مسافر به ایستگاه فضایی بین‌المللی انتخاب شده است.

اسپیس ایکس

اولین پروژه‌ی آزمایشی این فضاپیماها در سال ۲۰۱۰ انجام شد. نمونه‌ای که در آن پرواز استفاده شده بود، فاقد سپر حرارتی و دیگر المان‌های اصلی یک سفر فضایی بود؛ اما تمامی شرایط لازم برای آزمایش اولیه‌ی آن فراهم شده بود. اولین پرواز واقعی خانواده‌ی دراگون در دسامبر سال ۲۰۱۰ و با دومین پرتاب فالکون ۹ انجام گرفت. در این پرواز، فضاپیمای مورد نظر پس از ۲ بار گشتن به دور زمین و انجام دادن تمام ماموریت‌های پیش‌بینی شده، به سطح سیاره بازگشت.در سال ۲۰۱۲، دراگون به عنوان اولین فضاپیمای تجاری که توانسته محموله‌‌ی باری به ایستگاه فضایی بین‌المللی ببرد، معرفی شد.

در آوریل سال ۲۰۱۱، ناسا قراردادی ۷۵ میلیون دلاری با اسپیس ایکس امضا کرد و به این شرکت ماموریت داد تا کپسول‌های دراگون را برای حمل مسافر به فضا بهینه‌سازی کند. گفته شده این شرکت قصد دارد در نوامبر سال جاری، سری دراگون ۲ فضاپیمای خود را به فضا پرتاب کند. در سال ۲۰۱۸ نیز نسخه‌ی مسافربر این فضاپیما، فضانوردان آمریکایی را به ایستگاه فضایی بین‌المللی خواهد برد. 

شرکت اسپیس ایکس در فوریه‌ی سال جاری اعلام کرد که ۲ توریست فضایی تاکنون برای سفر رفت و بازگشتی به ماه اعلام آمادگی کرده‌اند. این شرکت قصد دارد این داوطلبان را با کپسول‌های دراگون به فضا بفرستد. در کنفرانس خبری که در این مورد برگزار شد، ایلان ماسک اعلام کرد که هزینه‌ی این سفر توریستی کمتر از هزینه‌ی ارسال فضانورد به ایستگاه فضایی بین‌المللی خواهد بود برای هر توریست، هزینه‌ی ۷۰ میلیون دلار در نظر گرفته شده است. گفته شده این پروژه تا پایان سال ۲۰۱۸ اجرا خواهد شد.

اسپیس ایکس

مرکز تحقیق و توسعه

مرکز تحقیق و توسعه‌ی شرکت اسپیس ایکس به صورت فعال در پیشبرد پروژه‌های متنوع این شرکت فعالیت می‌کند. بخش اعظمی از این پروژه‌ها به تولید وسایل نقلیه‌ی فضایی با قابلیت استفاده‌ی مجدد مربوط می‌شود. بخش دیگر به سیستم‌های حمل و نقل بین سیاره‌ای و دیگر پروژه‌ها نیز به شبکه‌های ارتباطات مخابراتی جهانی اختصاص دارند. این شرکت برای پیشبرد اهداف تحقیقاتی خود، ابزارهای متنوعی داشته و ابزارهای جدیدی را نیز ابداع می‌کند. به‌عنوان مثال آنها در سال ۲۰۱۵ از نر‌م‌افزار اختصاصی آنالیز دینامیک سیالات خود رونمایی کردند.

سیستم حمل و نقل فضایی با قابلیت استفاده‌ی مجدد اسپیس ایکس، بخش اولی و اصلی موشک فالکون ۹ را با استفاده از سیستم پیشران خود به محل پرتاب بازمی‌گرداند. اولین آزمایش موفق این شرکت در این زمینه، در دسامبر سال ۲۰۱۵ محقق شد.

سیستم‌های انتقال مسافر و بار بین سیاره‌ای نیز از چشم‌اندازهای طولانی‌مدت ایلان ماسک برای این شرکت هستند. او قصد دارد فناوری و منابع لازم برای اسکان انسان‌ها در کره‌ی مریخ را فراهم کند. ماسک در یک مصاحبه اعلام کرده که قصد دارد سال‌های انتهایی عمرش را روی سیاره‌ی مریخ بگذارند. او اعتقاد دارد حداکثر تا سال ۲۰۳۵، هزاران موشک و فضاپیما برای انتقال میلیون‌ها انسان به سیاره ی مریخ و شروع یک زندگی جدید به پرواز در خواهند آمد.

اسپیس ایکس

از دیگر پروژه‌های تحقیق و توسعه‌ی اسپیس ایکس می‌توان به تلاش برای عرضه‌ی اینترنت ماهواره‌ای برای تمامی مردم جهان اشاره کرد. آنها اجازه‌ی تست پروژه‌ای برای به راه انداختن شبکه‌ای متشکل از ۴ هزار ماهواره را کسب کرده‌اند. این ۴ هزار ماهواره شبکه‌ای ایجاد خواهند کرد که می‌تواند تمام افراد جهان را به اینترنت متصل کند. گفته شده اولین نمونه‌‌های آزمایشی این پروژه تا پایان سال ۲۰۱۷ اجرایی خواهند شد و شروع نهایی آن نیز تا سال ۲۰۲۰ تخمین زده شده است.

پروژه‌ی بلندپروازانه‌ی دیگر SpacX و ایلان ماسک، هایپرلوپ نام دارد. این شرکت ابتدا مسابقه‌ای به منظور طراحی این سیستم حمل و نقل تونلی برگزار کرد که تیم‌های متعددی در آن شرکت داشتند. ایلان ماسک اعتقاد دارد با پیشرفت این پروژه، می‌توان آن را در سیاره‌ی مریخ پیاده‌سازی کرده و به عنوان سیستم حمل و نقل اصلی در آینده از آن استفاده کرد.

مراکز و زیرساخت‌های عملیاتی

اسپیس ایکس در حال حاضر ۳ مرکز اصلی پرتاب موشک دارد. این مراکز در دماغه کاناورال ایالت فلوریدای آمریکا، مرکز نیروی هوای Vandenberg در شهر لامپوک کالیفرنیا و مرکز فضایی کندی در جزیره‌ی مریت فلوریدا واقع هستند.

مرکز Cape Canaveral برای پرتاب موشک‌های فالکون ۹ استفاده می‌شود. این مرکز توانایی پرتاب موشک‌های Falcon Heavy را ندارد. اسپیس ایکس برای آماده کردن این مرکز به منظور آزمایش سیستم‌های قابل بازیافت، مرکز پرتاب Launch Complex را بهبود داده و اکنون نام Landing Zone 1 را برای آن انتخاب کرده است.

اسپیس ایکس

مرکز وندنبرگ که توانایی پرتاب موشک‌های فالکون ۹ و فالکون هوی را دارید، به منظور رساندن محموله به مدارهای قطبی استفاده می‌شود. این مرکز برای پرتاب‌های با ارتفاع پایین مناسب نیست.

مرکز کندی از سال ۲۰۱۳ توسط اسپیس ایکس توسعه داده شده است. ناسا در آن سال اعلام کرده بود که اسپیس ایکس را به عنوان مستاجر در این مرکز تایید کرده است. این شرکت قصد دارد مرکز را برای پرتاب موشک‌های اصلی خود آماده کند.

اسپیس ایکس در حال ساخت و توسعه‌ی یک مرکز پرتابی دیگر نیز هست که عنوان شده این مرکز فقط برای پروازهای تجاری استفاده خواهد شد. ساخت مرکز برونزویل (brownsville) از سال ۲۰۱۴ شروع شده است.

از دیگر مراکز ساخت و توسعه‌ی این شرکت نیز می‌‌توان مرکز ساخت نمونه‌ی اولیه‌ی ماهواره را نام برد. اسپیس ایکس که قصد ورود به بازار ماهواره‌ها و اینترنت ماهواره‌ای را دارد، کارخانه‌ی خود را در سیاتل واشنگتن بنا خواهد کرد. در حال حاضر این شرکت زمینی دیگر به وسعت ۷۴۰ متر مربع را نیز در ایروین کالیفرنیا خریداری کرده تا برای پروژه‌های ارتباط ماهواره‌ای از آن استفاده کند.

اسپیس ایکس

دستاوردها

دستاورهای اصلی شرکت اسپیس ایکس در سال‌های فعالیت عبارتند از:

  • پرتاب اولین موشک فضایی با سوخت مایع که تنها با سرمایه‌گذاری خصوصی ساخته شده است. (فالکون یک - ۲۸ سپتامبر سال ۲۰۰۸)
  • اولین شرکت خصوصی که توانسته فضاپیمایی را به فضا پرتاب کند و پس از چرخیدن به دور زمین، آن را بازگرداند. (پرواز دوم فالکون ۹ - ۹ دسامبر ۲۰۱۰)
  • اولین شرکت خصوصی که یک فضاپیما به ایستگاه فضایی بین‌المللی ارسال کرده است. (پرواز سوم فالکون ۹ - ۲۵ می ۲۰۱۲)
  • اولین شرکت خصوصی که ماهواره‌ای را به مدار هماهنگ با سرعت زمین ارسال کرده است. (پرواز هفتم فالکون ۹ - ۳ دسامبر ۲۰۱۳)
  • اولین فرود موفقیت‌آمیز بخش اول موشک روی سکوی زمینی (پرواز بیستم فالکون ۹ - ۲۲ دسامبر ۲۰۱۵)
  • اولین فرود موفقیت‌آمیز بخش اول موشک روی سکوی آبی (پرواز بیست و سوم فالکون ۹ - ۸ آوریل ۲۰۱۶)
  • اوین پرواز و فرود موفقیت آمیز موشک دست دوم (پرواز سی و دوم فالکون ۹ - ۳۰ مارس ۲۰۱۷)

    اسپیس ایکس

بزرگترین شکست‌های تاریخ اسپیس ایکس

شرکت اسپیس ایکس نیز مانند دیگر شرکت‌های بزگر دنیا در دوران فعالیت با مشکلات متعددی روبرو بوده و شکست‌هایی نیز داشته است.

در مارس سال ۲۰۱۳، فضاپیمای دراگون که وارد مدار زمین شده بود، با مشکلاتی در بخش موتورهای رانشی روبرو شد. به خاطر گرفتگی لوله‌های سوخت‌رسانی، کنترل فضاپیما دشوار شده بود. مهندسان اسپیس ایکس به‌صورت از راه دور مشکل را برطرف کردند. به خاطر مشکل پیش آمده، فضاپیما یک روز دیرتر به مقصد خود یعنی ایستگاه فضایی بین‌المللی رسید.

در ماه ژوئن سال ۲۰۱۵، یک کپسول دراگون سوار بر موشک فالکون ۹ به فضا پرتاب شد تا محموله‌ای را به ایستگاه فضایی تحویل بدهد. ۲ دقیقه و ۱۹ ثانیه پس از پرتاب موشک، افت فشار هلیوم در آن گزارش شد و ابری از بخار در بیرون بخش دوم موشک مشاهده شد. پس از چند ثانیه بخش دوم موشک منفجر شد. بخش اول چند ثانیه به پرواز خود ادامه داد تا این که به خاطر نیروهای آئرودینامیکی ارتباط خود را از دست داد و کپسول نیز پرتاب شده و از انفجار نجات یافت. البته کپسلو حاوی محموله نیز در اثر برخورد بعدی از بین رفت.

اسپیس ایکس

در سپتامبر سال ۲۰۱۶، یک موشک فالکون ۹ در جریان سوختگیری اولیه برای آزمایش‌های پیش از پرتاب منفجر شد. محموله‌ی این موشک که ماهواره‌ی ۲۰۰ میلیون دلاری Spacecom Amos-6 بود نیز به طور کامل نابود شد. ایلان ماسک این حادثه را پیچیده‌ترین و سخت‌ترین شکست شرکت نامید. این حادثه باعث شد که شرکت به مدت ۴ ماه فعالیت‌های خود را تعلیق کرده و به دنبال کشف علل آن باشد.

خلاصه‌ای از زندگی ایلان ماسک، موسس و مدیرعامل اسپیس ایکس

ایلان ماسک در ۲۸ ژوئن سال ۱۹۷۱ در پرتوریای آفریقای جنوبی به دنیا آمد. او از سن ۱۰ سالگی علاقه‌ی خود به دنیای فناوری را نشان داد و در ۱۲ سالگی توانست پایه‌های برنامه‌نویسی را بیاموزد. اولین محصول او یک بازی کامپیوتری با نام Blastar بود که کدهای آن را به قیمت ۵۰۰ دلار به یک مجله‌ی کامپیوتری فروخت. او پیش از ۱۸ سالگی به کانادا رفت و به خاطر این که مادری کانادایی داشت توانست مجوز شهروندی این کشور را کسب کند.

ایلان ماسک

ماسک در سال ۱۹۹۷ مدرک کارشناسی خود را در رشته‌ی فیزیک از کالج علوم و هنر دانشگاه پنسیلوانیا دریافت کرد. او یک مدرک اقتصاد نیز از دانشکده‌ی کسب و کار وارتون دریافت کرد. ماسک سپس به کالیفرنیا رفت تا مدرک دکترای خود را در علوم فیزیک کاربردی دریافت کند اما پس از ۲ سال دانشگاه را ترک کرد. او دلیل ترک دانشگاه را پیگیری علایق و ایده‌هایش در زمینه‌ی فناوری و خصوصا بازار رو به رشد خدمات اینترنتی دانسته است. او در سال ۲۰۰۲ شهروندی آمریکا را دریافت کرد.

ایلان ماسک در حال حاضر مدیرعامل شرکت‌هایی همچون اسپیس ایکس، تسلا و Neuralink است. او موسس شرکت‌های OpenAl، PayPal و Boring نیز هست.

مهدی زارع

  پوریا؟
- بعله؟
کی میری مدرسه؟
- هروقت بزرگ شدم ... !


شاید یکی از بامزه ترین بعععععله !!! گفتن هایی بود که شنیدم.
و البته یکی از خوشمزه ترین دیالوگ هام  با یه شوکولات.



معماری ساختمان، کل طراحی و روش ساخت آن را در برمی گیرد و فردی که معمار است کار طراحی و نقشه کشی ساختمان یا سازه را به عهده دارد.

بنابراین کار معمار و فعالیت در حوزه معماری اهمیت قابل توجهی دارد و معمار نقش اصلی و بنیادی در ساخت و ساز ایمن و مطمئن دارد.

عصر ایران در گفت و گو با فرامرز تطهیری مقدم(عضو کانون مهندسان معمار دانشگاه تهران) وضعیت ساخت و ساز در شهر تهران و میزان مقاومت برج ها و ساختمان های ساخته شده روی گسل های زلزله را بررسی کرده است.

تطهیری مقدم، مدرک کارشناسی ارشد معماری از دانشگاه تهران دارد و در دهه های گذشته سابقه فعالیت در سازمان های میراث فرهنگی داشته است. گفت و گو با عضو پیشین هیات مدیره کانون مهندسان معمار دانشگاه تهران را می خوانید.  
***

*چند سال قبل که عضو هیات مدیره کانون مهندسان معمار دانشگاه تهران بودید به این مضووع اشاره داشتید که پیشنهادهایی به شما برای ساخت و ساز در سطح شهر تهران داده می شود اما چون زمین های آنها روی گسل زلزله است قبول نمی کنید کار معماری آنها را انجام بدهید.
چند مورد این طور پیش آمده بود که شما قانع نشدید به کار ساخت و ساز در نقاطی که گسل زلزله وجود دارد؟

-من دید تخصصی روی این مساله داشتم یعنی حریم گسل ها را می شناختم. گزارش14 جلدی جایکا(آژانس همکاری های بین المللی ژاپن/JICA)  درباره وضعیت زلزله خیزی شهر تهران را مطالعه کرده بودم و نقشه های گسل های زلزله را داشتم.

اولین بار یک شخص با مُدَمّغ بازی یعنی با لجاجت می خواست از ما یک تایید نسبی بگیرد. من در همان جا به اصطلاح توی پَرَش زدم و اجازه چنین سوء استفاده ای را ندادم.

این نوع افراد به همدیگر رله(انتقال دادن) می کنند و می گویند فلانی که صاحب نام و صاحب تجربه است تایید کرد. پیش خودش فکر کرده بود که مثلا از ما امضایی می گیرد و نقشه ای را اِتود(طراحی) می کنم و به او می دهم.
بعد آن را به این طرف و آن طرف و شهرداری ها ببرد و با آن ژست بگیرد. بگوید این نقشه یک آدم متخصص در این حوزه است.

120 بُرج ساختمانی روی گسل های تهران تخلیه شوند/وقتی که یک مهندس معمار  دلال می شود

من وقتی فهمیدم  به او گفتم اگر تو فکر کرده ای که می توانی از ما چنین سوء استفاده ای بکنی کور خوانده ای وجدانت نباید اجازه بدهد از این به بعد از این کارها انجام بدهی هر چند که وجدان نداری و تخصص نداری.

آن فرد یک معلم بود. یک دبیر بازنشسته بود که میلیاردر شده بود و جزو سهامداران یک بانک خصوصی ایران بود. این افراد در روابط بین خودشان به همدیگر می گویند.

من توی ذوق او زدم و آدم بی سر و زبانی هم که نیستم. در همان زمان در محافل تخصصی خودمان، مساله را به گوش شهردار وقت و کمیته های مربوط به شهرداری که در این ارتباط بودند رساندم. حتی در یک سمینار به همین آقای آخوندی(وزیر فعلی راه و شهرسازی) که آن موقع مدیر کل نظامات مهندسی کل کشور بود گفتم.

*آیا موارد دیگری هم بود که بخواهند شما کارشان را انجام بدهید؟

-یک مورد دیگر در اطراف پارک شطرنج تهران بود. پارک شطرنج در منطقه اقدسیه و در محدوده شمال شهر تهران است. یک مجموعه در آنجا ساخته بودند و این طور نبود که بخواهند من برای آنها طراحی کنم. طراحی را انجام داده بودند و داشتند اضافه اِشکوب از زیر ساختمان به آن اضافه می کردند.

اضافه اشکوب به این صورت است که در ابتدا پروانه ساخت گرفته اند ولی بعدا تصمیم می گیرند طبقات جدیدی به ساختمان اضافه کنند. در صورتی که آنجا روی گسل زلزله است. این قضیه را هم افشا کردم. گزارش عکس دار از آن تهیه کردم و نگذاشتم این مساله مخفی بماند.

در آنجا ساختمان های 12 طبقه ای بود که می خواستند آنها را 14 طبقه کنند. می خواستند دو طبقه از زیر به آن ساختمان ها اضافه کنند و پِی ساختمان را می کندند.

*در مورد اول می خواست شروع به ساخت و ساز کند و در ابتدای کار بود؟

-آن در ابتدای کار بود. می خواست من برای او طراحی کنم. من از آن زمین بازدید کردم و دیدم دقیقا روی گسل است. روی گسل زلزله بود و آن قدر فشارهای زمین زیاد بود که تمام صخره های سنگ را به پودر تبدیل کرده بود.

یعنی به جای این که با دینامیت انفجار انجام بدهند و خاک برداری و پِی کنَی کنند، با لودِر سنگ های خُرد شده در اثر حرکت های درون گسل زلزله را خاک برداری می کردند. سنگ، خُرد شده بود و سنگ را با لودر انتقال می  دادند.

روی گسل زلزله می خواستند برج ساختمانی بسازند. در علائمی که تعیین شده، روی گسل را با خط قرمز نشان می دهند و اطراف گسل را با خط نارنجی مشخص می کنند. آنجا دقیقا روی گسل قرار داشت. قسمت های بالا و پایین زمین هم 30 متر اختلاف ارتفاع داشت.

من وقتی فهمیدم آن زمین، روی گسل است گفتم این کار مجاز نیست. بعد به من نقشه ای را نشان داد که در شهرداری تصویب شده. گفت فقط می خواستم از شما یک نقشه داشته باشم. داستان این طور بود و من بد جوری با او برخورد کردم.


120 بُرج ساختمانی روی گسل های تهران تخلیه شوند/وقتی که یک مهندس معمار  دلال می شود
 
*اطلاعات بیشتری در این زمینه می دهید؟

-از نظر ساختار زمین شناسی، مخروط افکنه تهران از صخره های سنگی کوه و دامنه های توچال شروع می شود و آرام آرام به دشت ری می رسد. این مخروط افکنه در جایی، یک دفعه اختلاف شیب پیدا می کند. آنجا دقیقا به دلیل گسل است. این زمین، درست روی آن گسل بود. در صورتی که باید از ساخت و ساز روی گسل ها جلوگیری می شد ولی از این نوع ساخت و سازها خیلی انجام شده.

*گسل 400 کیلومتری مُشا-فشم از شمال کوه های تهران به سمت قزوین می رود. یک شاخه از آن گسل ازشمال شرق تهران وارد محدوده شمال شهر تهران شده و تا کرج ادامه دارد.

-بله. این گسل در تمام رود دره ها مشخص است. گُسلِش زمین را در محدوده فَرَحزاد تهران و در کَن می بینیم. به طور کامل می توانیم ببینیم که چگونه شیب زمین تغییر می کند و همین شیب، محل گُسلِش زمین است.

*آن زمینی که می خواستند که نقشه آن را شما تهیه کنید دقیقا روی گسل شمال تهران بود یا گسل نیاوران که کوچکتر است؟

-آن زمین که آن فرد می گفت پروانه ساخت را گرفته ام روی گسل نیاوران بود. گسل نیاوران، چند شاخه و شعبه دارد. از طریق ماهواره هم می شود آنها را رصد کرد.

میخ کوبی های جَنب این گسلش وجود دارد. از پیش از انقلاب، آمریکایی ها اینجا را میخ کوبی کرده اند. با ماهواره می شود سنجید که چقدر بالا و پایین می شود و طول و عرض تغییر می کند. آنجا چون روی گسل زلزله بود باید فضای سبز می شد.

*اخیرا نقشه دقیق تری از گسل های شهر تهران تهیه شده و با عنوان نقشه تدقیق شده پهنه های گسلی شهر تهران. بر اساس مطالعاتی که در همین زمینه انجام شده اعلام کرده اند که گسل شمال تهران 4 کیلومتر طول بیشتری دارد. یا طول گسل نیاوران از 13 کیلومتر به 40 کیلومتر رسیده.
در خصوص گسل طرشت هم گفته اند که 7 کیلومتر به طول آن اضافه شده. اعلام کرده اند که مجموعا 47 کیلومتر مربع از شهر تهران روی گسل قرار دارد.
تهران 730 کیلومتر مربع مساحت دارد. به نظرتان این رقم 47 کیلومتر مربع رقم بزرگی نسبت به کل آن 730 کیلومتر مربع است؟

-بله. رقم قابل توجهی است. البته تمام زمین هایی که روی گسل است مالک دارد و ممکن است بخواهند اعمال نفوذ کنند. کلا باید ریز پهنه بندی لرزه ای تهران انجام شود. ریزپهنه بندی لرزه ای به این معنی که هر جا می خواهند ساخت و ساز انجام بدهند باید گمانه های عمیق، نیمه عمیق و سطحی بزنند که لایه بندی زمین را قرائت کنند و بخوانند.

بعد بر اساس آن لایه بندی زمین، طرح فونداسیون(پِی ساختمان) و زیرسازی انجام شود. اگر گسلی از چشم ها پنهان مانده باشد با این نوع بررسی ها، مشخص می شود. این جزو وظایف شهرداری ها و وزارت راه و شهرسازی است که باید ریزپهنه بندی لرزه ای را انجام بدهند.

*با توجه به این که تکنولوژی ساخت و ساز ارتقا پیدا کرده است واقعا روی گسل ها می شود ساختمان ها یا برج هایی ساخت که در برابر زلزله، مقاوم باشند؟

-شرط عقل این را ایجاب نمی کند. می شود این کار را انجام داد و نشدنی نیست ولی آن قدر هزینه ساخت و ساز بالا می رود که هیچ عقل سلیمی نمی آید این کار را انجام بدهد.

وقتی بر اساس محاسبات بگویند در جایی که روی گسل است باید فونداسیون 10 متر ضخامت داشته باشد چنین ساخت و سازی به صرفه نیست. تازه باید زیر آن لایه غلتک کاری شده بگذارند که در زمان لغزش، کار کند و ساختمان تخریب نشود.

ایران روی کمربند زلزله است و این موضوع ثابت شده. بنابراین در چنین جاهایی نباید ساخت و سازها انجام شود.

120 بُرج ساختمانی روی گسل های تهران تخلیه شوند/وقتی که یک مهندس معمار  دلال می شود

*گسل شمال تهران که تا کرج ادامه دارد طی هزار سال گذشته فقط عامل یک زلزله بوده است. این گسل زلزله سال 1117 میلادی را در کرج با قدرت 7.2 ریشتر به وجود آورده. این که 900 سال است زلزله جدیدی توسط این گسل ایجاد نشده آیا این می تواند یک مقدار اطمینان بدهد یا باز قابل اعتماد نیست و باید این موضوع در ساخت و ساز در نظر گرفته شود؟

-اتفاقا این که زلزله جدیدی اتافق نیفتاده، زنگ خطر است. چون هر چه زلزله اتفاق بیفتد یعنی انرژی های درون زمین دارد تخلیه می شود. هر چه زلزله اتفاق نیفتد شدت زلزله بعدی افزایش پیدا می کند. به این معنا که زلزله دارد در آنجا ذخیره می شود و شدت زلزله احتمالی بالاتر می رود.

عقل حکم می کند در چنین جاهایی که زلزله جدید اتفاق نیفتاده خوشحالی نکنند که بسازند بلکه باید بیش تر نگران باشند. چون می دانیم گسل وجود دارد. مثال عینی آن هم، شهر بم است. در کتاب زلزله شناسی آقای دکتر حجت الله عادلی در مورد زلزله 2 هزار سال پیش بم بحث شده. این کتاب در سال 1357 منتشر شده بود.

در سال 1382 در شهر بم زلزله آمد و در مدت 6 ثانیه 35 سال کار مرمتی ارگ بم هم روی هوا رفت. زلزله ای که اتفاق افتاد، گسل آن عمود بر گسل شناخته شده بم- بروات بود.

یعنی 2 هزار سال پیش یک زلزله، بم و بروات را از هم جدا کرده بود و در زلزله سال 1382، مسیر گُسلِش زمین عمود بر خط گسل قبلی بوده و درست از ارگ بم عبور می کرد. به آن صورت آن فاجعه اتفاق افتاد. واقعا این مساله شوخی بردار نیست.

*ساختمان هایی که روی گسل های اصلی نیستند یا روی گسل های فرعی هستند وضعیت آنها چه فرقی می کند نسبت به ساختمان هایی که روی گسل های عمده و اصلی هستند؟

-جایی که گسل عمده است باید حریم گسل را رعایت کرد. حریم قرمز دارد و حریم نارنجی دارد و حریم زرد. ضوابط حریم وجود دارد و این ضوابط به شهرداری ابلاغ شده.

مقاوم سازی ساختمان ها در حدود 100 متر از این طرف و آن طرف گسلش زمین باید انجام شود. باید تمام احتیاط های زمین شناسی رعایت شود و زیرپهنه بندی لرزه ای انجام شود.

*این 100 متر مربوط به حریم های قرمز و نارنجی است؟

-بله. در حریم های قرمز و نارنجی گسل ها، اصلا نباید ساخت و ساز انجام شود. در حد 100 متر هم می توان با تمهیداتی ساختمان های یک طبقه یا دو طبقه ساخت. آن هم ساختمان ها و تاسیسات عمومی نباید باشد. بعد از حریم های قرمز و نارنجی به پهنه زرد می رسیم.

*چند ماه است که شناسایی گسل پردیسان در محدوده پارک پردیسان و برج میلاد اعلام شده. کسانی که ساخت و سازها را انجام می دهند و معمار هستند یا در حوزه عمران فعالیت دارند باید در مواجهه با این مسائل چگونه رفتار کنند و آیا بر مبنای اخلاقی نباید چنین ساخت و سازهایی را قبول کنند؟

-قاعدتا باید از شهرداری استعلام کنند. شهرداری هم بر اساس مطالعات طرح جامع تهران، طرح تفصیلی شهر تهران و طرح پهنه بندی لرزه ای تهران که جایکای ژاپن(JICA) آمد با کارشناسان ایرانی مطالعه کرد، اظهار نظر می کند.

مطالعات جایکا(آژانس همکاری های بین المللی ژاپن) در زمان شهرداری آقای کرباسچی انجام شد. نتیجه آن مطالعات و بررسی ها 14 جلد کتاب بود و نقشه های دقیقی تهیه شد. آن موقع آقای کرباسچی شهردار تهران بود.

نقشه های آن موجود است ولی برخی خودشان را به آن راه بزنند و این موضوع را مسکوت می گذارند. به دلایل یا بهانه های مختلف این بی توجهی اتفاق می افتد. مهمترین آن هم، کسب درآمد است. چون شهرداری ها از طریق فروش این پهنه ها، درآمد کسب می کنند.  

بعد به وظیفه تخصصی متخصصان می رسیم. متخصصان می باید اعمال تخصص کنند. اگر طرف گوش نکرد این متخصصان باید هشدار بدهند. مسئولیت وجدانی این قضیه با سازمانی است که پروانه ساخت برای این زمین ها صادر می کند.

* ساختمان هایی که در محدوده گسل های فرعی ساخته شده است امنیت و استحکام دارند؟

-ما از خدا می خواهیم داشته باشند ولی معمولا ندارند. فساد در این جریان عمل کرده است. فرض کنید بنگاه های املاک که می خواهند از این بابت هم درآمد کسب کنند کافی است با فردی متخصص مشورت کنند و بعد این اطلاعات را به مردم به این ترتیب بفروشند که فلان ساختمان روی گسل است یا روی حریم زرد یا روی حریم نارنجی ساخته شده و ما چون هزینه زیادی کرده ایم فلان رقم به هر متر مربع ساخت اضافه می شود.

ممکن است از این بابت هم برای خودشان پول در بیاورند. اما وقتی می گوییم حریم، این حریم از کلمه «حَرام» گرفته شده. یعنی اصلا مجاز نیست که در چنین جاهایی بسازند.

120 بُرج ساختمانی روی گسل های تهران تخلیه شوند/وقتی که یک مهندس معمار  دلال می شود

*آیا چنین اتفاقی افتاده که به خاطر بحث مقاوم سازی ساختمان در محدوده همین گسل های زلزله، پول بیشتری دریافت کنند؟

-متاسفانه بله. یک مثال چندش آور برایم پیش آمد. ما به کرج رفتیم و می خواستیم یک آپارتمان از یکی از همکاران مهندس مان بخریم. او خودش هم مهندس است. به دیوار مُشت زد و به من گفت آقای مهندس این خانه برای 12 ریشتر زلزله محاسبه شده.

یک آدم باسواد که دو تا کتاب خوانده باشد و بداند ریشتر چه هست و بفهمد شتاب لرزه ای چه هست، می داند 12 ریشتر یعنی این که این آدم اصلا درس نخوانده و مدرکش تقلبی است.

اگر شدت زلزله به 8 ریشتر یا 9 ریشتر برسد همه چیز را تخریب می کند و در هم می کوبد. وقتی آن دلال می گوید یک ساختمان در برابر زلزله 12 ریشتری مقاومت می کند یعنی آن ساختمان اصلا مقاومت ندارد. از بی سوادی جامعه، دارند خیلی سوء استفاده می کنند.

من رفته بودم با قرض و وام یک آپارتمان بخرم. اما وقتی آن صحنه را دیدم اصلا منصرف شدم. همسر من، همراهم بود. به هر حال برخی مواقع در خصوص این مسائل در جمع خانواده ام صحبت می کنم. همسرم بعدا گفت این چه می گفت که 12 ریشتر.

*آقای دکتر بیت اللهی که از مسئولان مرکز تحقیقات راه، مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی هستند و مدیر بخش زلزله آن مرکز هستند، گفته اند که 1000 ساختمان بالای 12 طبقه در تهران داریم که 120 برج از آنها روی گسل های اصلی زلزله قرار دارند.

الان بحث مقاوم سازی این برج ها مطرح شده. واقعا می شود این 120 برج روی گسل های اصلی تهران را مقاوم سازی کرد؟

-دیگر الان خیر. فقط می شود آنها را تخلیه کرد. اگر باز علمی صحبت کنیم نشد ندارد ولی وقتی چند برابر هزینه متر مربع یک ساختمان معمولی هزینه بردارد، این کار را انجام نمی دهند.

*همین برج هایی که روی گسل های اصلی تهران هستند به چه شکل می توان در برابر زلزله احتمالی مقاوم سازی کرد؟

- کدام سرمایه گذار چنین ننگی را می پذیرد که بگوید قبلا این ساختمان و برج را الکی ساخته است و الان می خواهد مقاوم سازی آن را انجام بدهد. البته از نظر علمی راه دارد.

*در صورتی که این برج های بیش از 12 طبقه مقاوم سازی شوند هزینه ای که تحمیل می کند چقدر است؟

-فرض کنید اگر برای هر متر مربع ساخت و ساز آن 2 میلیون تومان هزینه شده باشد، باید متری 10 میلیون تومان هزینه کنند که این ساختمان، مقاوم شود. اگر بخواهند بیس ایزولاسیون(Base Isolation) کار کنند یعنی از پِی ساختمان، آن را مقاوم کنند باید این ساختمان را روی جَک های مخصوص ببرند.

این نشان می دهد که این جَک ها، جک های قدرتمندی هستند که می توانند وزن ساختمان را تحمل کُند. بعد زیر آن را مقاوم سازی می کنند و ساختمان را روی آن می گذارند. یعنی از پِی، ساختمان را ایزوله کنند. می شود مقاوم سازی از پِی ساختمان. بنابراین از نظر علمی، شدنی هست.

حداقل ما ایرانی ها این افتخار را داریم که از 2500 سال پیش، بیس ایزولاسیون را اجرا کرده ایم. در تخت جمشید به این صورت عمل شده. در شوش هم به این صورت عمل شده. من این موضوع را در کنفرانس های مختلف اعلام کرده ام.

*چه خصوصیات و مشخصاتی دارد این کارهایی که 2500 سال قبل در ایران انجام شده؟

-تخت جمشید با اِشراف به چنین دانشی در پای کوه رحمت ساخته شده. با سنگ های یکپارچه بزرگ، زمین را لایه لایه سکو سازی کرده اند. زیر تمام پهنه تخت جمشید به این صورت کار کرده اند.

تخت سنگ های بزرگ را با اتصالات «دم چلچله ای» به همدیگر متصل کرده و به همدیگر چسبانده اند. بعد روی آنها را صیقلی کرده اند و باز یک لایه دیگر. در جاهایی تعداد 8 لایه و در جاهایی 16 لایه، زمین را به این صورت سکو سازی کرده اند و روی آن، تختگاه تخت جمشید را درست کرده اند.

زلزله در عمق زمین اتفاق می افتد. زلزله، حرکت های درون زمین است. وقتی می خواهد به بالا سرایت کند با آن سکو سازی ها، مستهلک و قدرت آن کم می شود. شدت انرژی با وجود هر کدام از این لایه ها که یکپارچه شده، یک مقدار مستهلک می شود. بنابراین با این کارها، آن چیزی که به سطح تخت جمشید می رسد کمتر است.

120 بُرج ساختمانی روی گسل های تهران تخلیه شوند/وقتی که یک مهندس معمار  دلال می شود

* با توجه به این که مقاوم سازی برج های ساختمانی هزینه های زیادی دارد شما راهکار مشخصی دارید؟

- تاریخ شهر سازی ما نشان می دهد در چه مناطقی احتمال وقوع زلزله وجود دارد. در این مناطق باید زیرپهنه بندی لرزه ای انجام شود.

اگر هم انجام شده و با دقت نقطه به نقطه نبوده است برای هر قطعه زمینی که شهرداری می خواهد پروانه ساخت وساز صادر کند، باید با آزمایش های مکانیک خاک، گمانه زنی هایی در عمق 50 متری یا عمق 20 متری زمین انجام شود و ببینند زمین چه ساختاری دارد.

راهش این است. می گویند هر وقت جلوی ضرر را بگیریم منفعت است. باید کار از یک جا شروع شود. وقتی شروع شد مردم مقایسه می کنند و می دانند ساختمان هایی که بر اساس ضوابط ساخته شده اند چه فرقی با ساختمان های غیر ایمن دارد.

*راجع به ساخت و سازهای فعلی که روی گسل یا در حاشیه گسل ها هستند چه پیشنهادی دارید؟

-من که از زور اجبار در تهران زندگی می کنم. چون واقعا می ترسم. باور کنید همه مسائل را به اعضای خانواده ام نمی گویم. چون اگر صحبت کنم  خواب و آرامش خانواده ام گرفته می شود.

من مجبورم که در تهران زندگی می کنم. هر شب هم وصیت می کنم و بعد می خوابم. در روز مواظب هستم در جاهای مشخصی حرکت کنم و بنشینم که اگر لرزشی اتفاق افتاد، من بتوانم خودم را در پناه طاق و ستونی بگیرم. یعنی واقعا یک ریسک عجیب است.

به اعتقاد من، این وضع چاره ای ندارد جز این که از این به بعد به صورت عقلانی رفتار کنیم و کارها درست شود. در غیر این صورت، چاره ای نداریم. فقط باید مهاجرت کرد. فقط باید از این نوع شهرها خارج شد.

عصر ایران؛ یوسف ناصری

صفحات جانبی

نظرسنجی

    لطفاً نظرات خود را درمورد وبلاگ با اینجانب در میان بگذارید.(iman.sariri@yahoo.com)نتایج تاکنون15000مفید و 125غیرمفید. با سپاس


  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :